با اجبار هیچ بازاری تنظیم نخواهد شد

فرزانه مستاجران

این روزها مردم به صورت مکرر از زبان مسئولان می شنوند که در حال تنظیم بازار هستند و هیچگونه نگرانی به خصوص برای تهیه مایحتاج شب عید وجود ندارد. از سوی دیگر مردم در بازار شاهد افزایش روز افزون قیمت ها هستند و این سوال برایشان به وجود می آید ، تنظیم بازاری که مدام حرفش زده می شود کجاست؟! به راستی معنای تنظیم بازار چیست؟ آیا مردم معنای این کلمه را متوجه نمی شوند یا مسئولان نمیدانند که تنظیم بازار چگونه رخ می دهد؟

بر اساس تعریف ها تنظيم بازار مجموعه اي از مقررات، سياست ها و استراتژي هايي است كه براي حمايت از نهادهاي بازار مانند مصرف كنندگان ، توليد كنندگان و توزيع كنندگان استفاده مي شود. براي اين منظور سياست هايي براي تغيير در عوامل موثر بر عرضه و تقاضاي كالاها اعمال مي شود. بنابراين تنظيم بازار تعريف بسيار گسترده اي دارد و به روش هاي مختلف قابل اجرا است، اما در مجموع شامل افزايش يا كنترل مقدار و قيمت عرضه و تقاضا، حفظ يا تثبيت درآمد توليد كنندگان و حمايت از مصرف كنندگان مي شود.

با این تعریف ها متوجه می شویم تنطیم بازاری که این روزها مسئولان دم از آن میزنند از زمین تا آسمان با معنای واقعی اش متفاوت است زیرا هم مصرف کننده و هم تولید کننده دچار چالش شده اند و تنها سود را دلالان می برند. به طور مثال  گوشت مرغ که با هر خبری قیمت آن پر می کشد را میتوان مقایسه ی قیمتی از تولید کننده تا مصرف کننده کرد.امروز متوسط نرخ هر کیلو مرغ زنده درب مرغداری  ۱۶ هزار تومان، مرغ آماده به طبخ در کشتارگاه ۲۱ هزار و ۷۳۰  تومان و در خرده فروشی ۲۳ هزار و ۴۰۰ تا ۲۳ هزار و ۶۰۰ تومان است. البته قیمت مرغ در مناطق شمال شهر و جنوب شهر با یکدیگر متفاوت است و در برخی نقاط ۲۸ هزار تا ۳۶ هزار تومان هم  عرضه می‌شود که از دوبرابر قیمت تولید کننده هم بیشتر می شود! با این اوصاف تنظیم بازار کجای این روند جای دارد؟ یا قیمت مرکبات که در باغ ها نهایتا در بهترین حالت و با بیشترین کیفیت نزدیک به کیلیویی 10 هزار تومان است که در بازار شهر های بزرگی چون تهران و اصفهان به قیمت بیش از 30 هزار تومان فروخته می شود و افزایش 300درصدی را شاهد است.

تنظيم بازار به معناي دخالت دولت در اقتصاد از طريق ابزارهای غير قيمتي نظير سهميه، كنترل هاي انحصاري، اطلاعات مربوط به مشتريان (مثل برچسب) و استانداردهاي كيفي محصولات است. از آنجا كه تنظيم بازار به معناي متعادل كردن مقادير عرضه و تقاضا است از اين رو هر گونه سياستي كه دو مولفه ياد شده را تحت تاثير قرار دهد مي‌تواند به عنوان سياست تنظيم بازار قلمداد شود.  امروزه سياست هاي متعادل سازي اقتصاد، توليد و تجارت در تمامي كشور ها و نظام هاي اقتصادي دنبال مي شود. حتي در نظام هاي اقتصاد آزاد نيز دولت ها در بعضي مواقع براي جلوگيري از نوسان متغيير هاي اصلي اقدام به دخالت در بازار و اجراي سياست هاي تنظيمي مي كنند.

اما به نظر می رسد مسئولان این امر تنها نام تنظیم بازار را بر زبان می آورند و در واقع بازار خود به خود در حال تنظیم است. واقعیت این است که به دلیل افزایش قیمت دلار ، صادرات صرفه اقتصادی دارد و محصولات داخلی بیش از پیش در حال خروج  از کشور هستند. همین امر باعث کمبود کالا و افزایش قیمت شده است. بر این جریان اضافه کنید عدم نظارت کافی بر بازار ، افزایش دلالی و سود جویی برخی از شرایط حاضر و …

قوانین اقتصادی پا برجاست میزان عرضه  و تقاضا قیمتها را مشخص می کند و تنظیم بازار یعنی اینکه در این چرخه به سود تولید کننده  و مصرف کننده دخالت شود . با زور و اجبار نصفه و نیمه هیچ بازاری تنظیم نخواهد شد.