کریدور حمل و نقل ترکیه و عربستان سعودی

وقتی صحبت از تحولات خاورمیانه می‌شود، اغلب عبارت «جغرافیا سرنوشت است» را می‌شنویم. این عبارت محبوب که بیشتر به ابن خلدون نسبت داده می‌شود، به این معنی است که جغرافیا هم بر ظهور و سقوط یک دولت و هم بر مسیر توسعه جامعه آن تأثیر می‌گذارد. برای خاورمیانه، این عبارت اغلب با بار معنایی منفی استفاده می‌شود.

به گزارش اخبار اصفهان جغرافیا نمی‌تواند تغییر کند؛ بنابراین کشورهای خاورمیانه در محاسبات استراتژیک یکدیگر نقش محوری خواهند داشت. با این حال اگر اراده‌ای قوی پشت آن باشد، جغرافیا می‌تواند از منبع رقابت به پایه‌ای برای همکاری تبدیل شود. ترکیه و عربستان سعودی با تکیه بر شتاب مثبتی که در روابط خود در چند سال گذشته به دست آورده‌اند، به دنبال تبدیل جغرافیا به اعتماد و زیرساخت به منبع همکاری هستند. آنها به دنبال تبدیل استراتژی اتصال به ستون اصلی روابط در حال تحول خود هستند.

ترکیه و عربستان سعودی هفته گذشته دو تفاهم‌نامه مهم برای همکاری در بخش‌های راه‌آهن و لجستیک امضا کردند که گامی تاریخی در جهت تغییر اتصال منطقه‌ای است. این توافق‌نامه‌ها با هدف ایجاد یک کریدور حمل و نقل از خلیج فارس به اروپا انجام می‌شود.

مرحله اولیه این کریدور به دنبال اتصال ترکیه به اردن از طریق سوریه و سپس به سمت جنوب به ریاض است. برنامه‌های بلندمدت، امتداد آن را تا عمان پیش‌بینی می‌کنند. یکی از مهم‌ترین مسیرهای همکاری منطقه‌ای در منطقه بی‌سروصدا در حال شکل‌گیری است و دو قدرت متوسط ​​- ترکیه و عربستان سعودی – می‌خواهند نقش مهمی ایفا کنند. برای آنها، این ابتکار نه تنها نشان‌دهنده یک چشم‌انداز اقتصادی، بلکه یک تغییر استراتژیک است که می‌تواند پویایی قدرت منطقه‌ای را تغییر شکل دهد.

همکاری ترکیه و عربستان سعودی با سرعت فزاینده‌ای در حال رشد است و به اصطلاح دیپلماسی کریدور به عنوان یک ستون استراتژیک در همکاری آنها در حال ظهور است. عوامل متعددی این امر را هدایت می‌کنند.

اول، همسویی سیاسی است که به تدریج به هماهنگی امنیتی عمیق‌تر بین آنکارا و ریاض تبدیل می‌شود. دوم، عامل جدید سوریه است. فروپاشی حکومت اسد فرصتی تاریخی برای آنکارا و ریاض ایجاد کرد تا از نظر سیاسی با دولت جدید دمشق همسو شوند و سوریه را در مرکز پروژه‌های اتصال خود قرار دهند. در واقع، سوریه و اردن هسته جغرافیایی این ابتکار عمل را تشکیل می‌دهند.

سوم و شاید مهمترین آنها، اختلال در تنگه هرمز ناشی از درگیری مداوم ایالات متحده آمریکا و رژیم اسرائیل با ایران، این دیپلماسی کریدور را تسریع کرده است. در درازمدت، احیای راه‌آهن حجاز به طور فزاینده‌ای به عنوان یک جایگزین بالقوه برای وابستگی به تنگه هرمز تلقی می‌شود.

بنابراین، دیپلماسی ترکیه و عربستان سعودی، تکثرگرایی زیرساختی رو به رشد منطقه را برجسته می‌کند. نه آنکارا و نه ریاض نمی‌خواهند هیچ بازیگر منطقه‌ای را که به دنبال ثبات است، کنار بگذارند. تنش‌هایی که در حال حاضر بر کشورهای خاورمیانه تأثیر می‌گذارند، به طور متناقضی منطقه را به یک محور استراتژیک برای ادغام اقتصادی تبدیل می‌کنند. هم ترکیه و هم عربستان سعودی به دنبال ثبات هستند تا انتقام. دیپلماسی منطقه‌ای آنها، استراتژی متمرکز بر اجتناب از درگیری‌های نظامی را نشان می‌دهد. این رویکرد در مواضع آنها در جریان رویارویی ایالات متحده ورژیم  اسرائیل با ایران مشهود است. آنها در حال انجام یک بازی طولانی هستند و یک اکوسیستم کریدوری می‌سازند که به واقعیت‌های جدید منطقه پاسخ می‌دهد. در حالی که زنجیره‌های تأمین جهانی با خطرات فزاینده‌ای روبرو هستند، خاورمیانه در چهارراه یک نظم نوظهور قرار دارد.

احیای کریدور حمل و نقل ترکیه-عربستان سعودی از نظر استراتژیک برای اروپا مهم است زیرا کریدورهای اقتصادی را فراتر از نقاط حساس دریایی متنوع می‌کند. اروپا پیش از این اختلالات عمده‌ای را که ناشی از جنگ در اوکراین و بی‌ثباتی مؤثر بر کریدورهای دریایی حیاتی است، تجربه کرده است. کشورهای اروپایی مدت‌هاست که به دنبال مسیرهای جایگزین برای اتصال اروپا به خاورمیانه و آسیا بوده‌اند. در این چارچوب، احیای پروژه راه‌آهن ترکیه-عربستان فرصتی استراتژیک برای اروپا ایجاد می‌کند.

با این حال، این پروژه همچنین به یک نمونه آزمایشی برای دیپلماسی اتصال در خاورمیانه تبدیل خواهد شد. علیرغم وعده‌هایش، خطرات قابل توجهی را به همراه دارد. یکی از بزرگترین چالش‌ها این است که این پروژه از طریق یک محیط منطقه‌ای شکننده اجرا می‌شود که در آن بی‌ثباتی می‌تواند به راحتی پیشرفت را از مسیر خود خارج کند.

آنکارا و ریاض هر دو از نزدیک تحولات سوریه، اردن و عراق را زیر نظر دارند، در حالی که موضع مشترکی در مورد ثبات منطقه‌ای دارند که ارتباط نزدیکی با سبک دیپلماسی آنها دارد. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، این هفته بیانیه‌ای کلیدی صادر کرد و تأکید کرد که امنیت سوریه و لبنان از امنیت و ثبات منطقه وسیع‌تر جدایی‌ناپذیر است. روابط دیپلماتیک ترکیه و عربستان سعودی نباید به عنوان ایجاد یک پروژه زیرساختی قریب‌الوقوع تلقی شود، اما این روابط پیام سیاسی بزرگی دارد که نشان می‌دهد بازیگران منطقه‌ای ظرفیت ارتقای کریدورهای ارتباطی خود را دارند.