سرمایه فرهنگی و شکاف نسل‌ها

شکاف نسلی بیش از آنکه اختلاف سلیقه باشد، ناشی از تفاوت در نوع و ساختار «سرمایه فرهنگی» (الگوهای رفتاری و شناختی) است که از تفاوت بستر زیست‌جهان این دو نسل نشئت می‌گیرد.

به گزارش اخبار اصفهان، شکاف یا فاصله  میان نسل‌ها در جامعه امروز، بیش از آنکه حاصل لجاجت ها یا تفاوت‌های سلیقه‌ای باشد، بازتاب عدم تقارن ساختاری در توزیع و انباشت سرمایه فرهنگی است. از منظر پی‌یر بوردیو جامعه شناس شهیر فرانسوی، (سرمایه فرهنگی نه فقط به معنای میزان تحصیلات رسمی و آکادمیک ، بلکه شامل سبک‌های زندگی، الگوهای مصرف فرهنگی، تسلط بر کدهای زبانی و مهارت‌های شناختی است که فرد در بستر زیست‌جهان خود کسب می‌کند.) وقتی دو نسل در دو بستر تاریخی متفاوت رشدو نمو یافته اند ، به طور خواسته یا ناخواسته ابزارها و ارزش های سرمایه فرهنگی آن ها نیز تفاوت ماهوی پیدا می‌کند و همین امر، ارتباط و مفاهمه بین این دو گروه  را با چالشی بنیادین روبرو می‌سازد.

نسل های پیشین سرمایه فرهنگی خود را بر پایه ساختارهای سنتی، نهادهای متمرکز و نظام‌های معنایی  بنا کرده است. در این چارچوب، دانش رسمی، کتاب‌های مکتوب ، منابع  مرجع و الگوهای مشخص رفتاری به عنوان معیارهای ارزش‌گذاری شناخته می‌شوند. در مقابل آن ، نسل جدید در فضای سیال  و به شدت متغییر دیجیتال و ساختار شبکه‌ای با پیوندها و ارتباط های قراردادی پرورش یافته است که در آن، سرمایه فرهنگی خصلتی گریزپا، موقت ، چندلایه و فرامرزی دارد. داده‌های پیرامونی، سرعت دسترسی به اطلاعات، و توانایی رمزگشایی از کدهای ارتباطی نوین، منابع جدیدی از اعتبار را خلق کرده‌اند که برای نسل پیشین نامفهوم و گاه تهدیدآمیز و دلهره آور به نظر می‌رسند.

این تفاوت کیفی در سرمایه فرهنگی، به پدیده‌ای منجر می‌شود که می‌توان آن را بحران تبدیل ارزهای معنایی نامید. هنگامی که نهاد خانواده و ساختارهای سنتی بر پایه مفاهیم و کدهایی سخن می‌گویند که دیگر در بازار مبادلات اجتماعی نسل جدید کارآمد نیست، مرجعیت سنتی دچار فرسایش می‌شود. این بحران صرفاً یک اختلاف نظر ساده نیست، بلکه ناتوانی دو سوی رابطه در فهم و درک منطق درونی یکدیگر است. زبان نسل جدید، زبانی مبتنی بر استقلال معنایی و پرسشگری از ساختارهای مسلط و به چالش کشیدن آن ها است، در حالی که زبان بافت ها و نهادهای سنتی بر پایه حفظ نظم موجود و پذیرش پیش‌فرض‌ها و ارزش های از پیش تعیین‌شده استوار است۔ نوعی از اقتدار که به آن در مدیریت ، اقتدار سنتی گفته می شود۔مثل بزرگِ عشیره یا فامیل و امثال آن

نتیجه این شکاف و اختلاف عمیق ، انجماد در روابط بین‌نسلی و شکل‌گیری نوعی بیگانگی متقابل است. تلاش برای تحمیل الگوهای سنتی به نسلی که با ابزارهای شناختی کاملاً متفاوتی جهان را تفسیر می‌کند، نه تنها به همگرایی نمی‌انجامد، بلکه شکاف موجود را عمیق‌تر می‌سازد. مفاهمه واقعی زمانی آغاز می‌شود که بپذیریم تفاوت نسل‌ها، تفاوت در میزان فهم نیست، بلکه تفاوت در نوع ابزارهای شناختی برای مواجهه با واقعیت است و تفاوت در دسته بندی و تفسیر اطلاعات۔۔۔۔۔

کوتاه سخن این که  تحلیل وضعیت موجود مستلزم بازنگری در نگاه درونی به جامعه و بافت های متکثر امروزی است. نسل پیشین باید از خود سوال کند که تا چه اندازه پافشاری بر هنجارهای سنتی و موروثی ، تلاشی آگاهانه برای حفظ ارزش‌های اصیل انسانی است و تا کجا تنها واکنشی دفاعی در برابر از دست رفتن قدرت کنترل بر جهان پیرامون است؟ تشخیص این مرز باریک، معیاری برای سنجش عقلانیت اجتماعی در مواجهه با تحولات ساختاری است که در مجالی دیگر با هم به آن خواهیم پرداخت۔