جایگزینی اشتغال پویا با حمایت انفعالی

در حالی که سایه سنگین تبعات اقتصادی جنگ بر بازار کار سنگینی می‌کند و پیش بینی‌ها از موج بیکاری یک تا دو میلیون نفری حکایت دارد دولت با یک طرح ابتکاری و جسورانه به میدان آمده است. این طرح که برای نخستین بار در قلب تپنده صنعت ایران یعنی استان اصفهان کلید می‌خورد قصد دارد به جای پرداخت مستمری‌های منفعلانه و تورم زا روح تازه‌ای به کالبد نیروی کار بدمد.

‌پایان دوران مستمری‌های انفعالی در بازار کار‌

به گزارش اخبار اصفهان دهه‌ها است که سیستم‌های حمایتی در ایران بر پایه پرداخت مستقیم پول به افراد بیکار بنا شده است. این رویکرد اگرچه در کوتاه‌مدت مسکنی برای معیشت است اما در بلندمدت پیامدهای مخربی همچون افزایش نقدینگی و دامن زدن به تورم را به همراه دارد. غلامحسین محمدی رییس سازمان فنی و حرفه‌ای کشور با نقد این ساختار قدیمی معتقد است که پرداخت پول بدون خلق ارزش افزوده نه تنها گرهی از اقتصاد باز نمی‌کند بلکه احتمال بروز اشتغال پنهان را نیز افزایش می‌دهد. در مدل جدید حمایتی که از اصفهان آغاز می‌شود ورق برمی‌گردد. حمایت‌های دولتی از این پس به مشارکت فعال گره می‌خورد. این تغییر پارادایم به معنای گذار از اقتصاد صدقه‌ای به سمت اقتصاد پویا و مولد است که در آن فرد بیکار شده احساس بی‌مصرف بودن نمی‌کند و با دریافت حقوق در قبال خدمت عمومی عزت نفس و مهارت خود را برای بازگشت به بازار کار اصلی حفظ می‌کند.

‌اصفهان خط مقدم مدیریت بیکاری پساجنگ

‌انتخاب اصفهان به عنوان نمونه آزمایشی این طرح انتخابی نمادین و استراتژیک است. اصفهان با دارا بودن زنجیره‌های بزرگ صنعتی نظیر فولاد که در شرایط جنگی آسیب‌های جدی دیده‌اند اکنون با حدود سی هزار بیکار رسمی روبرو است. این استان به دلیل زیرساخت‌های قدرتمند و شهرداری‌های فعال بهترین بستر برای سنجش کارآمدی طرح مشاغل عمومی است. نیروهای بیکار شده در این استان دیگر قرار نیست در صف‌های طولانی اداره کار برای دریافت بیمه بیکاری منتظر بمانند. آن‌ها در بانک اطلاعاتی ویژه‌ای تحت عنوان امدادگران بازسازی و مدیریت ناترازی سازماندهی می‌شند. این افراد با صرف تنها چهار ساعت در روز در طرح‌های شهرداری و فرمانداری‌ها مشارکت می‌کنند و حقوق خود را به صورت مستقیم از صندوق‌های دولتی دریافت می‌کنند. این مدل اصفهان را به آزمایشگاه بزرگ نوسازی اقتصادی ایران در دوران پس از بحران تبدیل کرده است.

ارزش آفرینی دوگانه در خدمت توسعه شهری‌

یکی از جذاب ترین بخش‌های این طرح مفهوم ارزش آفرینی دوگانه است. شهرداران و مدیران شهری موظف شده‌اند پروژه‌هایی را تعریف کنند که همزمان دو هدف بزرگ را محقق سازد. اول ایجاد اشتغال سریع برای نیروهای بیکار شده و دوم حل یک معضل واقعی شهری. به عنوان مثال ممیزی انرژی در ساختمان‌ها یکی از این پروژه‌ها است. در این مدل دولت حقوق نیروی کار را می‌پردازد و شهرداری با استفاده از این نیروها ناترازی انرژی را در سطح شهر کاهش می‌دهد. ثروت حاصل از صرفه جویی انرژی به خزانه شهر بازمی‌گردد و در عین حال زیرساخت‌های شهری نوسازی می‌شوند.  بازسازی بناهای آسیب دیده از دیگر طرح‌هایی است که در اصفهان اجرا خواهد شد تا سرمایه‌های انسانی کشور در مسیر سازندگی قرار بگیرند.‌

هویت شغلی و جلوگیری از مهاجرت معکوس‌

بزرگترین ترس در دوران بیکاری گسترده از دست رفتن مهارت و هویت شغلی نیروهای متخصص است. طرح مشاغل عمومی با ایجاد پیوند میان فرد و پروژه‌های فنی اجازه نمی‌دهد تخصص افراد زیر غبار بیکاری دفن شود. با این حال معاون وزیر کار بر یک نکته ظریف و حیاتی تاکید دارد. دستمزد این مشاغل عمومی نباید به گونه‌ای باشد که از بازار کار رسمی جذاب‌تر به نظر برسد. اگر حقوق این طرح‌ها بسیار بالا باشد افراد دیگر تمایلی به بازگشت به بخش خصوصی و صنایع تولیدی نخواهند داشت و نوعی مهاجرت معکوس شغلی رخ می‌دهد. هدف این است که فرد در دوران گذار معیشت خود را تامین کند و در عین حال انگیزه کافی برای بازگشت به شغل اصلی خود در بخش‌های صنعتی و خدماتی را داشته باشد. این تعادل دقیق همان چیزی است که موفقیت طرح را در بلندمدت تضمین می‌کند.

‌افق روشن پویایی نیروی کار و خلق ارزش

در نهایت طرح مشاغل عمومی را باید فراتر از یک ابزار حمایتی دید. این طرح یک استراتژی ملی برای حفظ ثبات اجتماعی و اقتصادی در دوران سخت است. با اجرای این برنامه نه تنها از فشار تورمی ناشی از توزیع پول نقد کاسته می‌شود بلکه زیرساخت‌های کشور که در طول سال‌های بحران فرسوده شده‌اند دوباره احیا می‌شوند. اگر اصفهان بتواند این مدل را با موفقیت پشت سر بگذارد به زودی شاهد فراگیر شدن آن در سراسر کشور خواهیم بود.

پویایی نیروی کار بازسازی زیرساخت‌ها و حفظ کرامت انسانی بیکاران سه ضلع مثلثی هستند که می‌توانند اقتصاد ایران را از گردنه سخت بیکاری پساجنگ عبور دهند.