تجلی روح یک متروکه تاریخی در هنر ترکیبی

گاهی اوقات غبار زمان بر آینه های تاریخ می نشیند و انعکاس رخوت های یک ملت را مات و مبهم نشان می دهد اما هنر همیشه آن سوی دیوار زمان ایستاده است تا حقیقت های نهفته را به نور بکشاند. بهرام بیضایی معمار خیال های ایران زمین سال ها پیش قلمش را به کاغذ زد و فیلمنامه ای نوشت که فریاد سکوت شده نسل ها بود اما سرنوشت تلخ شرایط زمانه اجازه دیده شدن این اثر را به پرده نقره ای سینما نداد. اکنون با فاصله سال های طولانی آینه های روبرو دیگر تنها روی کاغذ نمی مانند. این اثر که در دل تاریک انقلاب پنجاه و هفت ریشه دوانده و در ظاهری عاشقانه و درونی تراژدی عشق و قدرت را روایت می کند بار دیگر متولد شده است. محمد رحمانیان کارگردان هوشمند ، پل میان تئاتر و سینما را می سازد تا روح زنده بیضایی را در آینه صحنه بازتاب دهد. این فیلم تئاتر بی نظیر که از ده خرداد ماه در بستر دیجیتال فیلم نت اکران می شود دعوت نامه ای است برای سفر به اعماق تاریخ معاصر و دیدن چهره واقعی ایرانی در آینه دوران گذار.

تولید عشق در بستر طوفان تاریخ

آینه های روبرو تنها اثری از بهرام بیضایی است که مستقیما و بی پروا به مسایل چالش برانگیز انقلاب ایران در سال هزار و سیصد و پنجاه و هفت می پردازد. اگرچه بیضایی بسیاری از فیلمنامه ها و نمایشنامه هایش را در قالب نوشته باقی گذاشت و هرگز روی صحنه تئاتر یا پرده سینما جان ندادند اما این اثر به دلیل محتوای خاص و لحنی که در ذات خود یکی از عاشقانه ترین متن های دراماتیک نویسنده محسوب می شود همیشه مورد توجه منتقدان و پژوهشگران قرار داشت. بیضایی در این اثر عشق را نه به عنوان یک احساس رمانتیک ساده بلکه به عنوان نیرویی متناقض و ویرانگر در میان هیولای قدرت و تاریخ به تصویر کشیده است. ساخت این فیلم تئاتر چند سال بعد از رفتن بیضایی از ایران و با کسب اجازه او صورت گرفت گویی که روح اثر سال ها منتظر زمانی بود که صحنه مناسب برای روایت اش فراهم شود. محمد رحمانیان با وفاداری کامل به متن اصلی و با درک عمیق از فضای سینمایی مورد نظر نویسنده تلاش کرد تا با ترکیب تکنیک های تئاتر عینیت این متن را برای مخاطب امروزی ملموس کند.

نقش رقص تصویر و صدا در صحنه وحدت

ساختار اجرایی آینه های روبرو شاهکار تعامل میان دو هنر تئاتر و سینما است. در این اثر روایت داستان میان دو گروه بازیگران تقسیم شده است. دسته اول بازیگران صحنه هستند که به صورت زنده و در مقابل مخاطب تئاتر به ایفای نقش می پردازند و انرژی لحظه ای اجرا را منتقل می کنند. دسته دوم بازیگران بخش های سینمایی هستند که بازی هایشان در قالب تکه های تصویری از پیش ضبط شده همزمان با اجرای تئاتر روی پرده پشت سر بازیگران صحنه نمایش داده می شود. این تکنیک نمایشی فضایی چند لایه و پویا خلق می کند که در آن مرز میان واقعیت فیزیکی و خیال سینمایی محو می شود. این اثر در تالار وحدت و با حضور پرشمار بازیگران نامدار کشور ساخته شده است و اکنون تهیه کنندگی آن را آزیتا موگویی بر عهده داشته است تا این گنجینه هنری به صورت آنلاین در دسترس عموم قرار گیرد. در معرفی این فیلم تئاتر آمده است که آینه های روبرو از دقیق ترین متون دراماتیک درباره تاریخ معاصر ایران است و رحمانیان با کوشش فراوان فضای سینمایی بیضایی را با زبانی تئاتری آمیخته است.

سفره ستارگان در آینه هنر مشترک

صحنه آینه های روبرو میزبان طیفی گسترده از ستارگان سینما و تئاتر ایران است که با جان و دل در این پروژه شرکت کرده اند. روی صحنه و در بخش های زنده بازیگرانی چون حبیب رضایی بهنوش طباطبایی رویا بختیاری علی تاجمیر نوشین اعتماد علی امیری سامان مظلومی آلاله زارع طلب کسری کندری فرید فرمانبرداری فرهاد اتقیایی حسام الدین آریان فر و محمد گل محمدنیا با حضور رویا تیموریان به ایفای نقش پرداخته اند. این همگرایی هنرمندان انرژی خاصی به اجرا داده است که در قاب های سینمایی نیز بازتاب یافته است. در بخش های سینمایی این اثر که همگام با اجرای صحنه پخش می شوند چهره هایی آشنا و قدرتمند دیده می شوند. سیامک اطلسی پرویز پورحسینی داریوش ارجمند بهزاد فراهانی رضا بابک فهیمه رحیم نیا علیرضا مجلل داوود فتحعلی بیگی مجید مظفری علی عمرانی حمید امجد هومن برق نورد شقایق فراهانی مهران احمدی هدایت هاشمی افشین هاشمی علی سلیمانی قربان نجفی الهه حسینی پرستو رحمانیان و سانیا سالاری بخش بزرگی از پازل تصویری این اثر را تکمیل کرده اند. تنوع سنی و تجربه ای این بازیگران نشان از اهمیت اثر و جذابیت متن بیضایی برای نسل های مختلف هنرمندان دارد.

هم آوایی کلام و سکوت در قاب فنی

‌عمق آثار بیضایی تنها در دیالوگ ها نیست بلکه در صدای واژه ها و فضایی است که کلمات می سازند. آینه های روبرو در بخش هایی با صدای پرویز پرستویی امین تارخ حسین عرفانی مهتاب نصیرپور میرطاهر مظلومی محمد بحرانی و بهادر مالکی روایت می شود که به لایه های معنایی داستان عمق می بخشد. این اثر تنها حاصل بازیگران نیست بلکه حاصل دقت بسیار تیم فنی و هنری آن است. رضا غفاری به عنوان مدیر فیلمبرداری و نورپردازی سایه روشن های دراماتیک اثر را ثبت کرده و پرویز آبنار مدیر صدابرداری با دقت ذره بینی به ثبت فضاهای صوتی پرداخته است. بهزاد عبدی با موسیقی اش نبض اثر را تنظیم کرده و رضا شاپورزاده و ملودی اسماعیلی با طراحی صحنه فضایی خلق کرده اند که آینه ها را به بخشی از معماری داستان تبدیل کرده است. احسان برآبادی در طراحی اعلان و برنوشت امیر سحرخیز و کامران سحرخیز در جلوه های تصویری سیاوش کردجان در تدوین رامین ابوالصدق در طراحی و ترکیب صدا سودابه خسروی در چهره پردازی و نازلی ملکی و هلیا شکری در طراحی لباس هرکدام با تخصص خود آینه های روبرو را به تجربه ای بصری و شنیداری منسجم و هنری تبدیل کرده اند. یاسر خاسب به عنوان سرپرست و طراح گروه حرکت علی نیک رفتار در عکس برداری و آرش سجادی حسینی و پدیده جمال ها به عنوان دستیاران کارگردان چرخ های این ماشین بزرگ هنری را روان نگه داشته اند. مدیر تولید این اثر محمد حیدرقلی با مدیریت بی نقص امکان شکل گیری این شاهکار را فراهم آورده است.

آینه زمان پنجره ای به سوی حقیقت درون

اکران آینه های روبرو در فیلم نت از تاریخ ده خرداد ماه فرصتی است برای تماشای یکی از عمیق ترین روایت ها از تاریخ معاصر ایران. این اثر فراتر از یک فیلم تئاتر تمرینی است بر تفکر و بازنگری در رویدادهایی که جوامع را شکل داده اند. بیضایی با قلم پرمغز خود آینه هایی را در مقابل مخاطب قرار می دهد که تصویر ساده انسان ها را نشان نمی دهد بلکه تعقید درونی آن ها را در مواجهه با تاریخ به نمایش می گذارد. محمد رحمانیان با زبانی امروزی و تکنیکی نوین این پیچیدگی ها را قابل درک کرده است. تماشاگران می توانند در فضای شخصی خود این اثر را تجربه کنند و با دقت بیشتر جزئیات بازی ها نورپردازی ها و صداگذاری ها را بررسی نمایند. این کار هنری نه تنها یادگاری ای از بیضایی است بلکه پلی است میان گذشته و حال میان تئاتر و سینما و میان خالق و خلاق. آینه های روبرو انتظار مخاطب را برای لحظه ای کوتاه می شکند و او را به سفری طولانی در دنیای درون انسان های ایرانی می برد. این تجربه هنری ارزش دیدن و تامل کردن را دارد.