«تومان» حريف تورم مي شود؟

حذف صفر از واحد پول ملي ديگر بار مطرح شده است. در حالي که بانک مرکزي لايحه اصلاح پول ملي را به دولت تقديم کرده اما برخي از کارشناسان مي گويند در شرايطي بايد براي حذف صفر از پول اقدام کرد که اقتصاد به يک ثبات حداقلي رسيده و التهاب از بازارها تخليه شده باشد.  صفرزدايي از ريال ابتکار مديران اين دوره نيست و حذف صفر در قالب طرح اصلاح پول ملي ايران به دهه 70 برمي گردد. براي اولين بار در دهه 70 با افزايش نرخ تورم بحث تغيير واحد پولي از ريال به تومان و پاک کردن صفرها مطرح شد. پس از گذشته حدود سه دهه هنوز هم دولت نتوانسته علي رغم افت و خيز نرخ تورم اين طرح را به اجرا برساند.

البته يک بار در سال 95 در شرايطي که نرخ تورم به صورت کنترل شده به مرز 10 درصد رسيده بود، بحث پيشنهاد حذف صفر در پيش‌ نويس لايحه قانون بانکداري پيش کشيده شد اما باز هم با مخالفت بانک مرکزي مواجه شد.

هر چند در ابتداي طرحِ اين ايده ضد تورمي، قرار بر حذف سه صفر بود اما امروز که بار ديگر از طرح اصلاح پول ملي حرف مي زنند، حذف چهار صفر را در دستور کار قرار داده اند که گويا اين بار از نوبت هاي قبل جدي تر است و رييس بانک مرکزي اعلام کرده لايحه حذف چهار صفر از واحد پول کشورمان را به دولت ارايه کرده است. با توجه به عرف حاکم بين مردم، پيشنهاد شده هر 10 هزار ريال فعلي معادل يک تومان و هر تومان معادل 100 ريال جديد باشد.

در حالي که مهم ترين کاربرد حذف صفر از واحد پولي در هر کشوري کاهش نرخ تورم است اما عده اي از کارشناسان اقتصادي بر اين باورند تا زماني که مقدمات اجراي اين طرح محقق نشده باشد، اين ايده ضد تورمي در اجرا با شکست مواجه مي شود و تنها هزينه هايي را براي بانک مرکزي ايجاد خواهد کرد.

    نرخ تورم به جايي نرسيده که صفر را از پول حذف کنيم

«کامران ندري» کارشناس پولي و بانکي درباره تصميم بانک مرکزي مبني بر حذف صفر از پول کشورمان گفت: کشورهايي که در سياست حذف صفر از پول خود موفق بودند، در شرايطي اقدام به اين کار کرده اند که ثبات نسبي در اقتصادشان وجود داشت. معمولا کشورهايي که در بحبوحه بحران اقتصادي دست به حذف صفر زده اند، نتوانسته اند در تحقق اهداف خود موفق عمل کنند.

وي با بيان اينکه بسياري از کشورها چندين بار نسبت به حذف صفر از واحد پولي کشورشان اقدام کرده اند اما نتوانسته اند گره اي از مشکلات اقتصادي خود باز کنند، ادامه داد: تورم علل و عواملي دارد که اگر به اين عوامل ايجاد کننده تورم، توجه نشود تنها با حذف صفر نمي توان سيستم پولي با ثباتي را ايجاد کرد.

ندري با تاکيد بر اينکه بايد قبل از حذف صفر اصلاحات اساسي در نظام پولي انجام شود، گفت: حذف صفر آخرين حلقه از سلسله اقدامات براي ايجاد ثبات پولي است که بايد انجام شود. استقلال بانک مرکزي، ايجاد انضباط و شفافيت مالي، تغيير چارچوب سياست گذاري پولي، رفع مشکل تراز نبودن حساب هاي بانکي، حذف وابستگي بودجه درآمدهاي نفتي و کاهش اثرات دلارهاي نفت بر تراز نامه بانک مرکزي از اقدامات پايه اي و ريشه اي است که بايد قبل از حذف صفر از پول انجام شود.

به گفته اين کارشناس اقتصادي، با توجه اينکه تغييرات ساختاري در نظام پولي و مالي ايجاد نکرده ايم، متاثر از آثار منفي تحريم ها هستيم و شايد زمان مناسبي براي اين اقدام نباشد.

 کشورهاي موفق و شکست خورده در اجراي اصلاح پولي

ايران اولين کشوري نيست که قصد اصلاح واحد پولي و حذف صفر را دارد. سابقه اين اقدام به دوران جنگ جهاني دوم بر مي گردد و حذف صفر از واحد پولي کشورها، اولين بار در آلمان و بعد از جنگ جهاني دوم به اجرا درآمد. در آن زمان آلمان تورمي شديد را تجربه مي کرد که در آن شرايط تصميم به حذف چند صفر از «مارک» گرفته شد.  در اوايل دهه 1980 ميلادي هم هر دلار آمريکا برابر 18000 تا 180000 پزو داد و ستد مي شد و به همين خاطر دولت آرژانتين در سال 1983 چهار صفر از پول خود را حذف کرد.

اما همه کشورها در اجراي اين سياست موفق عمل نکردند و اتفاقا نه تنها نتوانستند نرخ تورم را کاهش دهند بلکه آثار سوء آن باعث افزايش نرخ تورم هم شد به طوري که کشور ونزوئلا که درگير شرايط سخت اقتصادي است با حذف صفر از واحد پول کشورش نتوانست بحران اقتصادي را برطرف سازد يا زيمباوه هم در شرايط ابرتورمي اقدام به اجراي اين سياست کرد که اين کشورهم در اجرا موفق نبود.

کشور آرژانتين هم البته در چهار نوبت از واحد پول ملي خود صفر را حذف کرده است که در سه بار اول در رفع مشکلات اقتصادي و کاهش تورم موفق نبوده و زماني براي چهارمين بار نسبت به حذف صفر اقدام کرد که پيش از آن ساختار اقتصادي کشور را سامان داده بود. کشور برزيل تا کنون 6 بار نسبت به حذف صفر از واحد پول ملي اقدام کرده و تا کنون 18 صفر از اسکناس ها کم کرده اما پس از چند بار اقدام به اين کار، به اهداف مورد نظر رسيد.  در ميان اين تعداد الگوي خارجي،
موفق ترين کشور در حذف صفر از واحد پولي را ترکيه مي دانند. ترکيه در سال 2005 به يک ‌باره شش صفر را از پول ملي خود را حذف کرد. تورم در ترکيه از ابتداي دهه 80 آغاز شد و به جايي رسيد که هر دلار آمريکا که در سال 1988 با 1422 لير قديم ترکيه مبادله مي ‌شد. تورم آنقدر شدت يافت که از سال 1981 به اين سو در ترکيه هر دو سال يک بار نياز به اسکناس‌هاي درشت‌ تر احساس مي ‌شد. درشت‌ ترين اسکناس ترکيه در دو دهه از پنج هزار لير به يک ميليون لير رسيد. در نهايت با اصلاح پولي در سال 2005 هر لير جديد معادل يک ميليون لير قديم شد و به اين ترتيب ترکيه در يک مرحله شش صفر را از اسکناس حذف کرد. مهار تورم در ترکيه با نظارت و دستورالعمل‌هاي صندوق بين‌المللي پول انجام گرفت و اين کشور به عنوان يک نمونه برگزيده در مهار تورم از سوي اين نهاد بين‌المللي معرفي شد.