تقابل سنت و مدرنیته در تولیدات گیاهی

برپایی کارگاه‌های تولید فرآورده‌های گیاهی در قلب کلان‌شهرهای صنعتی، همواره با چالش‌های منحصربه‌فردی همراه بوده است. تولیدات سنتی در دنیای امروز که با سرعت به سمت صنعتی‌شدن پیش می‌رود، نه تنها یک فعالیت اقتصادی، بلکه تلاشی برای حفظ میراث فرهنگی و بهره‌مندی از خواص اصیل گیاهان دارویی است.

به گزارش اخبار اصفهان یک مرکز فعال در شهر اصفهان که از سال ۱۳۹۸ کار خود را آغاز کرده، کوشیده است تا فرآیند گلاب‌گیری و تقطیر عرقیات را به همان سبک و سیاق قدیمی و با بهره‌گیری از دیگ‌های مسی در محیطی در دسترس به اجرا درآورد. مجموعه‌ای که با نام «گلاب ناب زرین» شناخته می‌شود، در پی آن بوده تا فاصله میان مزارع گل و مصرف‌کنندگان شهری را کاهش دهد، چرا که پیش از این، دسترسی مستقیم به محصولات تازه و سنتی برای شهروندان اصفهانی مستلزم سفرهای طولانی به مناطق اطراف نظیر قمصر، جوشقان، کامو و برزک بود.

حسین روشن زاده مدیر این مجموعه در توضیح مراحل تولید گلاب می گوید؛ ” فرآیند تولید بر پایه تقطیر سنتی استوار است؛ روشی که در آن دیگ‌های مسی نقش اصلی را ایفا می‌کنند. به اعتقاد وی استفاده از ظروف مسی علاوه بر تأثیر بر ماندگاری محصول، خواص درمانی آن را نیز به مراتب بیشتر از تجهیزات مدرن استیل یا آلومینیومی حفظ می‌کند. این واحد تولیدی با تکیه بر فصل گلاب‌گیری که از ابتدای اردیبهشت‌ماه آغاز شده و تا اواسط خردادماه به مدت ۴۵ روز ادامه می‌یابد، بخش عمده مواد اولیه خود را از قطب‌های اصلی کشت گل محمدی تأمین می‌کند.

پس از اتمام این دوره فصلی، فعالیت مجموعه متوقف نشده و با تغییر خط تولید به سمت بیش از ۸۰ نوع فرآورده دیگر از جمله کاسنی، شاطره، نعناع و بهارنارنج، در طول سال ادامه می‌یابد.” به گفته وی نکته حائز اهمیت در ارزیابی محصولات این واحد، نظارت مستمر دانشگاه علوم پزشکی اصفهان است که ماهانه با انجام آزمایش‌های دقیق میکروبی و اسانس‌سنجی، استانداردها و درجه کیفی گلاب‌های تولیدی را تایید می‌کند.

مدیر مجموعه گلاب ناب زرین  در ادامه افزود؛” تولیدات این واحد در چهار سطح عیار ۲۴، ۳۰، ۴۲ و همچنین گلاب دوآتیشه دسته‌بندی می‌شوند که هرکدام نشان‌دهنده میزان گل مصرفی و غلظت نهایی محصول است. در کنار این فعالیت‌های تولیدی، مجموعه تلاش کرده تا با برگزاری آیین‌های فرهنگی نظیر مراسم «گل‌غلتان» در روزهای جمعه فصل بهار، ارتباطی مستقیم میان خانواده‌ها و سنت‌های اصیل ایجاد کند؛ اقدامی که با هزینه‌ای اندک و با هدف حفظ رسوم محلی انجام می‌شود.

با این حال، تداوم این مسیر با دشواری‌های ساختاری متعددی همراه است.”  یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های مدیریت مجموعه، نبود تابلو و نشانه‌گذاری محیطی به دلیل محدودیت‌های شهرداری است که عملاً امکان معرفی صحیح و دسترسی آسان شهروندان به محل کارگاه را سلب کرده است. این مسئله در کنار عدم تناسب تعرفه‌های آب، برق و گاز با فعالیت کارگاهی مجموعه، هزینه‌های جاری را به طرز چشمگیری افزایش داده است.

مدیریت این مجموعه بر این باور است که اگرچه تولیدات سنتی با موانعی نظیر نوسانات شدید قیمت گل محمدی در سال‌های اخیر دست‌به‌گریبان است، اما با حمایت نهادهای مسئول و تسهیل قوانین مربوط به تعرفه‌های انرژی و تبلیغات محیطی، می‌توان ظرفیت تولید آن را که در حال حاضر بین ۱۰ تا ۱۲ تن در ماه است، ارتقا داد. این واحد با اتکا به سه نیروی مستقیم و پنج نیروی غیرمستقیم، نمونه‌ای از کسب‌وکارهای کوچکی است که علی‌رغم تمامی سنگ‌اندازی‌ها و چالش‌های قانونی، همچنان بر حفظ کیفیت و روش‌های تولید سنتی تأکید دارد.

پایداری چنین مجموعه‌هایی در سطح کلان‌شهرها نیازمند بازنگری در سیاست‌های حمایتی از اصناف سنتی است تا نه تنها در برابر چالش‌های اقتصادی دوام بیاورند، بلکه نقش خود را در ترویج سبک زندگی مبتنی بر طب سنتی و محصولات طبیعی ایفا نمایند. در نهایت، آنچه بقای این فعالیت را تضمین می‌کند، ترکیبی از پشتکار تولیدکنندگان و نگاه واقع‌بینانه مسئولان شهری به ظرفیت‌های فرهنگی و تولیدی این‌گونه واحدهای سنتی است.