احتمال فروریزش گنبد نظام‌الملک مسجد جامع اصفهان

گنبد نظام‌الملک، یکی از کهن‌ترین و شاخص‌ترین سازه‌های گنبدی جهان اسلام در مسجد جامع عتیق اصفهان، با تهدیدی جدی روبرو است: نفوذ رطوبت و نشست زمین. کارشناسان هشدار می‌دهند که این عوامل توان سازه‌ای گنبد را تضعیف کرده و احتمال فروریزش آن را افزایش داده‌اند.

نشست زمین و رطوبت؛ تهدیدی برای گنبد نظام‌الملک

به گزارش وب سایت خبری اخبار اصفهان، نشست اخیر در گذر پشتی گنبد، شکستگی شبکه آب و فاضلاب، پرشدن چاه‌های جذبی و ترک در شبستان غربی، نشانه‌هایی از بحران عمیق‌تری هستند که تنها با رویکردی جامع قابل حل است.

نگاه کارشناسان به وضعیت گنبد

چهار کارشناس برجسته حوزه میراث فرهنگی، مرمت و معماری ایران در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر، ابعاد پنهان این تهدید را تشریح کرده‌اند:
محمدمهدی کلانتری : رطوبت زمانی خطرناک می‌شود که بدون دیده‌شدن در خاک نفوذ کند و ظرفیت باربری زمین را کاهش دهد.
علیرضا جعفری‌زند : معماری سلجوقی در برابر رطوبت آسیب‌پذیر است و نبود سامانه‌های پایش ترک و نشست در مسجد جامع اصفهان نگران‌کننده است.
شهریار ناسخیان : رطوبت به‌تنهایی منجر به فروریزش نمی‌شود، اما در ترکیب با سایر عوامل مانند فرونشست و بارگذاری نامناسب، خطرناک است.
اسکندر مختاری طالقانی : رطوبت باعث تغییر رفتار خاک و در نهایت لغزش زمین می‌شود که می‌تواند به فروریزش گنبد منجر شود.

اهمیت گنبد نظام‌الملک

گنبد نظام‌الملک نخستین نمونه موفق گذار از مسجد ستون‌دار به مسجد گنبددار در ایران است و از حیث فنی، سازه‌ای کم‌نظیر محسوب می‌شود.

نکات کلیدی و توصیه‌ها

• نیاز به بررسی دقیق ژئوتکنیک و عمق نفوذ رطوبت
• ضرورت پایش دائمی ترک و نشست
• اصلاح کامل شبکه‌های آب و فاضلاب
• ایجاد مدیریت یکپارچه برای حفظ بنا

کارشناسان تأکید دارند که زمان اقدام پیشگیرانه است و بی‌توجهی به این هشدارها می‌تواند به فاجعه‌ای غیرقابل جبران منجر شود. گنبد نظام‌الملک حافظه هزارساله معماری ایران است و باید از آن محافظت کرد.