گرجستان در حال فاصله گرفتن از غرب و نزدیک شدن به ایران

وقتی صحبت از تلاش‌های ایران برای اعمال نفوذ در همسایگی خود می‌شود، می‌توان به طور قابل درکی به خاورمیانه فکر کرد. اما یکی دیگر از مناطقی که ایران در آن فعال بوده، قفقاز جنوبی به ویژه گرجستان است. از نظر تاریخی، ایران قرن‌ها در قفقاز جنوبی فعال بوده و سرزمین‌هایی که اکنون در کشورهایی مانند ارمنستان، آذربایجان و گرجستان یافت می‌شوند، اغلب بخشی از صفحه شطرنج ژئوپلیتیکی قرون ۱۷۰۰ و ۱۸۰۰ بین ایران، امپراتوری روسیه و امپراتوری عثمانی بوده‌اند.

به گزارش اخبار اصفهان امروزه، ایران به عنوان بخشی از تلاش‌های خود برای صدور ایدئولوژی جمهوری اسلامی به فراتر از مرزهای خود، سعی در گسترش نفوذ در منطقه، به ویژه در کشورهایی با جمعیت شیعه دارد. بنابراین در گرجستان همسایه که جمعیتی حدود ۲۰۰۰۰۰ نفر از آذربایجانی‌های قومی در یک منطقه متمرکز شده‌اند، ایران موفق‌ بوده است.

برای سیاست‌گذاران اروپایی و آمریکایی، این امر به ویژه نگران‌کننده است زیرا گرجستان به طور سنتی یکی از نزدیکترین شرکای آنها در منطقه بوده است. اما در سال‌های اخیر، تحت حکومت فعلی گرجستان، تفلیس شروع به تغییر جهت ژئوپلیتیکی خود از غرب به مسکو و تهران کرده است. هنگامی که جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران آغاز شد و تهران بی‌پروا علیه اهداف نظامی در سراسر منطقه خلیج فارس تلافی کرد، دولت گرجستان در محکومیت خود بسیار محتاط بود. در واقع، دولت گرجستان در هیچ بیانیه عمومی حتی اذعان نکرد که ایران مسئول حملات پهپادی و موشکی در مکان‌هایی مانند عربستان سعودی، کویت، قطر و امارات متحده عربی است.

جای تعجب نیست که ایران بخواهد نفوذ خود را در اعماق قفقاز جنوبی گسترش دهد. به هر حال، گرجستان در برخی از مهمترین مسیرهای ترانزیت انرژی جهان قرار دارد که بازارهای اروپایی و سایر بازارهای جهانی برای نفت و گاز از منطقه دریای خزر به آن متکی هستند. نفوذ رو به رشد ایران در این منطقه، همراه با رفتار آن در تنگه هرمز، قفقاز جنوبی را به منطقه جذابی برای تهران تبدیل می‌کند تا در صورت تمایل به تأثیرگذاری بیشتر بر بازارهای انرژی جهانی، بر آن تمرکز کند.

گرجستان که زمانی یکی از متحدان اصلی آمریکا در منطقه بود به‌تدریج رویکردی ضدآمریکایی پیدا کرده است. دولت این کشور به رهبری حزب «رویای گرجستان» طی سال‌های اخیر آشکارا روابط خود با روسیه را تقویت کرده و همزمان از پیوندهای غربی فاصله گرفته است؛ اما چیزی که کمتر مورد توجه قرار گرفته این است که این دولت همزمان روابط خود با ایران را نیز گسترش داده است.

گزارش تازه مؤسسه هادسون نشان می‌دهد دولت گرجستان به ایران اجازه داده شبکه‌ای از مدارس مذهبی، سازمان‌های جوانان، نهادهای خیریه و رسانه‌ها را در میان اقلیت شیعه آذری‌تبار گرجستان ایجاد کند. دولت گرجستان احتمالاً تلاش خواهد کرد رابطه‌ای مبتنی بر معامله با ترامپ ایجاد کند، در حالی که همین دولت آشکارا در حال نزدیک شدن به یکی از اصلی‌ترین دشمنان آمریکا یعنی ایران است.

باید گفت مانور‌های دیپلماتیک گرجستان بخشی از یک موازنه‌گری گسترده‌تر بین شرق و غرب است، پیوندی مصلحتی که از نارضایتی‌های مشترک و محاسبات عمل‌گرایانه شکل گرفته است. از منظر ایران، انعطاف‌پذیری فزاینده گرجستان در سیاست خارجی خود پنجره‌ای کم‌سابقه از فرصت ایجاد می‌کند، هم برای تعمیق حضور منطقه‌ای و هم برای تضعیف نظم ژئوپلیتیکیِ تحت سلطه غرب در مرز‌های شمالی‌اش.

هرچند دامنه آن محدود است، بازگشت آرام ایران به گرجستان نشان می‌دهد که چگونه جابه‌جایی هم‌ترازی‌های قدرت در اوراسیا در حال ترسیم دوباره مرز‌های نفوذ است، حتی در جا‌هایی که زمانی به‌طور محکم به غرب متصل تلقی می‌شدند.