مستندسازی دقیق از کاخ چهل‌ستون و دولتخانه صفوی

در پی حملات گسترده نظامی به شهر اصفهان، مجموعه تاریخی دولتخانه صفوی و مهم‌تر از آن، کاخ چهل‌ستون به عنوان یکی از نمادهای معماری ایرانی و میراث جهانی یونسکو، دچار آسیب‌های جدی شده است. به گزارش وب سایت خبری اخبار اصفهان این حملات نه تنها به سازه‌های تاریخی آسیب زده، بلکه نگرانی‌های جدی درباره آینده حفاظت از میراث فرهنگی ایران در شرایط بحرانی ایجاد کرده است.

ضرورت مستندسازی حرفه‌ای از آسیب‌های وارده به میراث فرهنگی اصفهان

عضو شورای فنی میراث فرهنگی اصفهان، حسن روانفر، در گفت‌وگو با ایرنا تأکید کرد: “اولین گام در بازسازی و مرمت آثار تاریخی، مستندسازی دقیق و حرفه‌ای از آسیب‌های وارده است.” وی افزود که این مستندسازی نه تنها به عنوان سندی برای اقدامات مرمتی، بلکه به عنوان مبنایی برای پیگیری‌های حقوقی بین‌المللی در قبال تخریب میراث جهانی ضروری است. این اقدام باید در سطح حاکمیتی و با همکاری نهادهای متولی میراث فرهنگی دنبال شود.

تشکیل کمیته تخصصی برای آسیب‌شناسی دقیق و مرمت فوری

روانفر با اشاره به گستردگی آسیب‌ها در کاخ چهل‌ستون و سایر بناهای دولتخانه صفوی، خواستار تشکیل یک کمیته تخصصی متشکل از کارشناسان میراث فرهنگی، مهندسی سازه و بازسازی آثار تاریخی شد. وی تأکید کرد: برای ارائه طرح‌های مرمتی دقیق، باید ابتدا آسیب‌شناسی کاملی از وضعیت سازه‌ها انجام شود. این کمیته باید با حضور کارشناسان ملی و در صورت نیاز، متخصصان بین‌المللی تشکیل شود، چرا که چهل‌ستون یک اثر ثبت‌شده در یونسکو محسوب می‌شود.

تمرکز بر سازه قبل از تزئینات: اولویت مرمتی چهل‌ستون

یکی از مهم‌ترین نکات مطرح‌شده توسط روانفر، اولویت‌دهی به مرمت سازه‌های تاریخی قبل از تزئینات است. وی توضیح داد: “آسیب‌های اصلی به رکیب‌خانه و چهل‌ستون در بخش سازه وارد شده است. تا زمانی که سازه تثبیت نشود، هرگونه مرمت تزئینات بی‌فایده خواهد بود.” آسیب‌های ظاهری مانند ترک‌های گچ‌کاری، ریزش آینه‌کاری و آسیب به نگاره‌های تاریخی قابل مشاهده است، اما خطر اصلی، تخریب داخلی سازه و تأثیر آن بر پایداری بلندمدت بناهاست.

نیاز به کارشناسان داخلی و بین‌المللی برای بازسازی میراث جهانی

روانفر اشاره کرد که اداره کل میراث فرهنگی اصفهان دارای شورای فنی متخصص است، اما با توجه به حساسیت موضوع، ممکن است نیاز به کمک کارشناسان تهرانی و حتی خارجی احساس شود. “ما در مواجهه با یک اثر جهانی هستیم و باید از بهترین تخصص‌های موجود بهره ببریم.” وی تأکید کرد که تصمیم‌گیری نهایی پس از ارائه یافته‌های کارشناسی و بررسی دقیق در جلسات کمیته انجام خواهد شد.

حملات نظامی به محور تاریخی فرهنگی اصفهان: تخریب عمدی یا بی‌توجهی؟

در جریان حملات هوایی در ۱۸ اسفند، محور تاریخی فرهنگی اصفهان که شامل کاخ چهل‌ستون، تالار اشرف، کاخ عالی‌قاپو، رکیب‌خانه و تالار تیموری می‌شود، دچار آسیب‌های جدی شد. این بناها که در مجاورت میدان نقش جهان و بازار بزرگ قرار دارند، بخشی از “دولتخانه صفوی” محسوب می‌شوند. حمله به استانداری اصفهان که در حریم درجه یک این مجموعه تاریخی قرار دارد، باعث ایجاد موج انفجاری شدید و آسیب به تزیینات ظریف آینه‌کاری و نگاره‌های تاریخی شد.

پیگیری حقوقی و بین‌المللی: نقض حقوق بشر و میراث جهانی

کارشناسان حقوقی و فرهنگی هشدار داده‌اند که حمله به آثار تاریخی و میراث جهانی، نقض آشکار کنوانسیون‌های بین‌المللی مانند کنوانسیون لاها و حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ است. غریب‌آبادی، نماینده ایران در سازمان ملل، قبلاً اعلام کرده بود که این اقدامات “نقض حقوق بین‌الملل در تمام ابعاد” محسوب می‌شود. انجمن ایران‌شناسی نیز از یونسکو خواسته است تا در حفاظت از میراث فرهنگی ایران سریع‌تر واکنش نشان دهد.

حفاظت از میراث ملی، مسئولیتی فراتر از مرمت فیزیکی

حملات نظامی به اصفهان، نه تنها به زیرساخت‌ها و مدارس (با خسارت به ۷۵ مدرسه) آسیب زد، بلکه به قلب تاریخی و فرهنگی ایران ضربه‌ای سنگین وارد کرد. حفاظت از میراث جهانی چهل‌ستون و دولتخانه صفوی، تنها به مرمت فیزیکی ختم نمی‌شود، بلکه مستلزم مستندسازی دقیق، پیگیری حقوقی، همکاری تخصصی و حمایت بین‌المللی است. آینده این آثار تاریخی، در گرو اقدامات فوری و برنامه‌ریزی دقیق متولیان فرهنگی و حاکمیتی است.