دوباره ایستگاه مسقط

در پی تنش‌های فزاینده و پس‌لرزه‌های جنگ ۱۲ روزه اسرائیل-ایران که منجر به تبادل حملات مستقیم میان تهران و واشنگتن شد، دیپلماسی به عنوان آخرین پل ارتباطی مجدداً فعال گردید. امروز جمعه، شهر مسقط در عمان میزبان دور جدیدی از مذاکرات غیرمستقیم میان هیئت‌های ایران و آمریکا است. هدف اصلی این گفتگوها، که با میانجیگری فعال عمان برگزار می‌شود، کاهش تنش‌های موجود و جلوگیری از بروز درگیری نظامی گسترده‌تر در منطقه عنوان شده است. این مذاکرات که تحت ریاست عباس عراقچی از سوی ایران و استیو ویتکاف نماینده ویژه دولت ترامپ، از سوی آمریکا هدایت می‌شود، در حالی آغاز می‌شود که اختلافات عمیقی بر سر شکل، محل و محتوای گفتگوها وجود داشته است. ایران بر مذاکره دوجانبه صرفاً هسته‌ای در مسقط اصرار داشت، در حالی که آمریکا ابتدا استانبول را پیشنهاد داده و خواهان ورود مباحث موشکی و منطقه‌ای نیز بود. در نهایت، ایران بر مواضع خود پافشاری کرد و عمان به عنوان میزبان مورد قبول طرفین انتخاب شد.

معماری پیام‌ها؛ نقش کلیدی وزیر خارجه عمان در تبادل دیدگاه‌ها

مذاکرات امروز صرفاً به صورت مستقیم انجام نمی‌شود، بلکه بخش عمده‌ای از انتقال دیدگاه‌ها پیش از این مرحله از طریق دیپلماسی فعال وزیر خارجه عمان، بدر آلبوسعیدی، صورت گرفته است. طبق گزارش‌ها، دور نخست گفت‌وگوها شامل ارائه طرح پیشنهادی ایران به طرف عمانی و انتقال آن به هیئت آمریکایی بوده است. در دور دوم، پاسخ‌های طرف آمریکایی به ایران منتقل خواهد شد. عراقچی پیش از شروع این دور از مذاکرات، با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی، بر لزوم پایبندی به «تعهدات»، «احترام متقابل» و «منافع مشترک» تأکید کرد و ورود ایران به دیپلماسی را با «چشمانی باز» و بدون فراموشی حوادث گذشته دانست.

ورود چهره‌های امنیتی؛ حضور فرمانده سنتکام و مشاور ترامپ در هیئت آمریکایی

یکی از نکات حائز اهمیت در ترکیب هیئت مذاکره‌کننده آمریکایی، حضور چهره‌های کلیدی امنیتی و سیاسی نزدیک به دولت ترامپ است. در ترکیب هیئت واشنگتن، ژنرال برد کوپر فرمانده سنتکام (فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در منطقه)، حضور دارد. این مسئله نشان می‌دهد که آمریکا این مذاکرات را صرفاً در چارچوب مسائل دیپلماتیک سنتی نمی‌بیند و ملاحظات نظامی و امنیتی منطقه، محور اصلی نگرانی‌های آن‌هاست. علاوه بر فرمانده سنتکام، جراد کوشنر مشاور و داماد دونالد ترامپ، نیز در هیئت آمریکایی حضور خواهد داشت که بر اهمیت سیاسی این دور از گفتگوها تأکید می‌کند. هیئت آمریکایی پس از حضور در مذاکرات روسیه و اوکراین در ابوظبی، مستقیماً به مسقط وارد شده است.

محورهای اصلی چالش؛ غنی‌سازی در برابر تحریم‌ها و پیشینه مذاکرات متوقف شده

برآوردها حاکی از آن است که آمریکا در این مذاکرات بر خواسته اصلی خود یعنی «صفر شدن غنی‌سازی اورانیوم ایران» و همچنین «انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده»، به‌ویژه حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا، اصرار خواهد کرد. در مقابل، ایران خواهان رفع کامل تحریم‌ها بوده، اما در عین حال، با توقف کامل غنی‌سازی مخالفت کرده، هرچند به احتمال کاهش سطح آن چراغ سبز نشان داده است. این مذاکرات در شرایطی برگزار می‌شود که پیش از «جنگ ۱۲ روزه» (که در جریان آن آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران حمله کرد و ایران به پایگاه آمریکا در قطر)، پنج دور مذاکره میان عراقچی و ویتکاف در مسقط و رم برگزار شده بود که به دلیل عدم توافق بر سر همان مسئله غنی‌سازی، متوقف شده بود. اکنون، هر دو طرف به دنبال دستیابی به توافقی پایدار برای جلوگیری از تکرار درگیری نظامی هستند.