اعتبار جهانی بی‌اثر یا دریچه توسعه بازار

مهر اصالت یونسکو به‌عنوان یکی از معتبرترین نشان‌های بین‌المللی صنایع دستی، سال‌هاست با هدف تضمین کیفیت، توسعه بازار، اصالت و هویت فرهنگی، به هنرمندان اعطا می‌شود اما بررسی‌ها و روایت هنرمندان نشان می‌دهد این اعتبار جهانی، هنوز نتوانسته به‌طور ملموس به بهبود معیشت و توسعه بازار صنایع‌دستی در داخل کشور منجر شود.

به گزارش اخبار اصفهان و به نقل از خبرگزاری ایرنا، صنایع‌دستی همواره یکی از ارکان هویت فرهنگی و ظرفیت‌های بالقوه اقتصاد غیرنفتی ایران بوده است؛ حوزه‌ای که می‌تواند هم‌زمان حافظ میراث فرهنگی و موتور محرک اشتغال و تولید باشد و در این میان، «مهر اصالت یونسکو» به‌عنوان شاخصی بین‌المللی برای سنجش کیفیت، اصالت و نوآوری آثار صنایع‌دستی، جایگاهی ویژه دارد.

با این حال، گفت‌وگو با هنرمندان پیشکسوت و مسوولان حوزه صنایع دستی نشان می‌دهد فاصله‌ای معنادار میان اعتبار نمادین این مهر و اثرگذاری واقعی آن در بازار و معیشت هنرمندان وجود دارد؛ فاصله‌ای که نیازمند بازنگری در سیاست‌گذاری، بازارسازی و حمایت‌های پسینی است.

مهر اصالت یونسکو؛ یک اعتبار جهانی بی‌اثر یا دریچه توسعه بازار

مهر اصالت؛ برند معتبر یا نشان نمادین؟

هنرمند اصفهانی و پیشکسوت هنر سوخت با تأکید بر تأثیر مثبت مهر اصالت یونسکو بر جایگاه حرفه‌ای و معیشت هنرمندان، گفت: این مهر یک برند معتبر است که به یک اثر خاص محدود نمی‌شود و همه آثار یک هنرمند را دربرمی‌گیرد.

علی خوشنویس زاده در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا مهر اصالت یونسکو را دارای اثرگذاری بسیار خوب توصیف کرد و افزود: این نشان از نظر معنوی و مادی، تأثیر قابل توجهی بر مسیر حرفه‌ای هنرمندان دارد و موجب اعتماد مجموعه‌داران، مخاطبان و حتی موزه‌های ملی می‌شود.

وی با اشاره به تجربه شخصی‌اش در دریافت مهر اصالت اظهار داشت: می‌توانستم بیش از این هم مهر اصالت دریافت کنم اما با توجه به شرایط سنی و با این نگاه که جوان‌ترها هم از این فرصت استفاده کنند از پیگیری بیشتر صرف‌نظر کردم.

خوشنویس زاده با رد یک برداشت رایج درباره مهر اصالت تصریح کرد: برخی تصور می‌کنند مهر اصالت فقط شامل یک اثر خاص می‌شود در حالی که این برداشت غلط است، وقتی یک هنرمند این مهر را دریافت می‌کند در واقع همه آثار او ذیل این برند معتبر قرار می‌گیرند.

وی افزود: به‌عنوان مثال، من طی سال‌ها شاید ۵۰ یا ۶۰ تابلو خلق کرده باشم؛ دریافت این نشان به معنای اعتباربخشی نه فقط یک اثر مشخص، بلکه به کل این مسیر هنری است.

این هنرمند هنرهای تجسمی با اشاره به مسوولیت هنرمندان پس از دریافت چنین نشان‌هایی گفت: به‌طور قطع مهر اصالت تأثیر دارد، اما به شرطی که هنرمند راه درست خودش را ادامه دهد، متأسفانه گاهی دیده شده که فردی پس از کسب این افتخار، تنها به منافع مادی فکر کرده و کیفیت آثار بعدی‌اش افت کرده است.

وی تأکید کرد: هر چیزی اگر مسیر درست خودش را طی کند، هم به لحاظ معنا و هم به لحاظ مادی نتیجه‌بخش خواهد بود و کاری که سازمان جهانی یونسکو با همراهی وزارت میراث فرهنگی انجام داده، کار بسیار ارزشمندی است.

خوشنویس‌زاده با اشاره به دیگر نشان‌های معتبر هنری گفت: نشان‌های بین‌المللی، مهر اصالت ملی، نشان ملی صنایع دستی و همچنین لوح درجه یک هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، همگی تأثیرگذارند اما هرکدام جایگاه و اعتبار خاص خود را دارند.

وی افزود: لوح درجه یک هنری جایگاه بسیار بالایی دارد، چراکه مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی است و شرایط خاصی هم برای دریافت آن وجود دارد.

این هنرمند پیشکسوت هنر سوخت ادامه داد: ممکن است یک هنرمند ده‌ها یا حتی بیش از یکصد لوح تقدیر داشته باشد اما معتبرترین آن‌ها همین نشان‌هاست که اشاره کردم.

خوشنویس‌زاده گفت: هر نهادی که اقدام به صدور یک نشان یا مدرک می‌کند، برای خود تعهد ایجاد می کند.

وی افزود: همان‌طور که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای دارندگان لوح درجه یک هنری حمایت‌هایی مانند حقوق ماهانه، بیمه تکمیلی، عیدی و حتی حمایت از خانواده پس از فوت هنرمند در نظر گرفته، سایر نهادها نیز باید برای اعتبار نشان‌های خود، امتیازات مشخصی تعریف کنند.

خوشنویس‌زاده تأکید کرد: صدور نشان، مهر یا لوح نباید یک اقدام صوری باشد و این نشانه‌ها باید با حمایت واقعی همراه شوند تا هم شأن هنرمند حفظ شود و هم اعتبار نهاد صادرکننده ارتقا یابد.

مهر اصالت به تنهایی برای توسعه بازار صنایع دستی کافی نیست

در مقابل، هنرمند پیشکسوت هنر خاتم با نگاهی واقع‌بینانه‌ به این موضوع معتقد است که مهر اصالت یونسکو در شرایط فعلی بازار داخلی، اثر مستقیمی بر فروش آثار و معیشت هنرمندان ندارد.

رضا ناطق‌پور، اظهار داشت: فرهنگ توجه به اصالت و کیفیت هنوز در بازار صنایع دستی ایران نهادینه نشده و این مهر در بازار داخلی، آن‌چنان که باید، تأثیر ملموسی بر فروش ندارد و بسیاری از خریداران، قیمت ارزان را به کیفیت و هویت اثر ترجیح می‌دهند.

وی افزود: بارها شده که در مغازه به مشتری گفته‌ام اثر مهر اصالت دارد، اما پاسخ شنیده‌ام که برایشان اهمیتی ندارد و برخی مشتریان فقط به قیمت نگاه می‌کنند و اگر کالایی ارزان‌تر باشد، همان را ترجیح می‌دهند؛ حتی اگر کیفیت پایین‌تری داشته باشد.

این هنرمند پیشکسوت ادامه داد: با وجود این شرایط، برای خودِ هنرمند دانستن اینکه کاری انجام داده که مورد تأیید یونسکو قرار گرفته از نظر روحی و شخصیتی بسیار ارزشمند است و این موضوع برای هنرمند اهمیت دارد، حتی اگر مشتری متوجه آن نباشد یا برایش مهم نباشد.

اثرگذاری مهر اصالت در گرو ارتباط با بازار جهانی است

ناطـق‌پور گفت: زمانی گردشگران خارجی با دیدن مهر یونسکو برروی آثار خوشحال می‌شدند و برایشان ارزش داشت، اما متأسفانه به دلیل کاهش حضور گردشگران و نبود ارتباط مؤثر با بازار جهانی، این ظرفیت به‌خوبی استفاده نمی‌شود.

وی تصریح کرد: صنایع‌دستی به‌شدت وابسته به گردشگری است و وقتی گردشگر خارجی در ایران نباشد ما نمی‌توانیم آثارمان را به دنیا عرضه کنیم، اگر ارتباط بین‌المللی برقرار شود، مهر اصالت می‌تواند بسیار اثرگذار باشد اما در شرایط فعلی بیشتر اثر غیرمستقیم دارد.

این هنرمند خاتم کار با اشاره به انتظارات اولیه از مهر اصالت یونسکو گفت: زمانی که این مهر را دریافت کردیم، این‌طور عنوان شد که هنرمندانی که مهر اصالت دارند در نمایشگاه‌های بین‌المللی دعوت می‌شوند اما متأسفانه چنین اتفاقی نیفتاد و استقبال خاصی صورت نگرفت.

وی افزود: در حال حاضر تنها امتیازی که وجود دارد این است که در برخی فرآیندهای اداری یا نمایشگاهی، دارندگان مهر اصالت در اولویت قرار می‌گیرند.

وی با وجود همه انتقادات، دریافت مهر اصالت را اقدامی مثبت دانست و گفت: من همچنان هنرمندان جوان را به‌ویژه برای ایجاد نگاه بین‌المللی به آثار تشویق می‌کنم برای دریافت مهر اصالت اقدام کنند.

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری اصفهان نیز در این پیوند به ایرنا گفت: مهر اصالت به‌تنهایی نمی‌تواند ابزار توسعه بازار صنایع‌دستی باشد.

نورالله عبداللهی مهر اصالت را یک سرمایه فرهنگی و شاخص اعتبار حرفه‌ای دانست که برای اثرگذاری اقتصادی، نیازمند پیوند با شبکه فروش داخلی و خارجی، برندسازی و بازاریابی فعال است.

وی افزود: مهر اصالت می‌تواند اعتماد خریداران را افزایش دهد و دسترسی هنرمندان به بازارهای خاص و نمایشگاه‌ها را تسهیل کند اما در نبود بازاریابی مستمر، این تأثیر، کوتاه‌مدت و محدود باقی می‌ماند.