نوسازی شبکه آب اصفهان، چشم انتظار اعتبارات

بر اساس آمار موجود ۳۵ درصد شبکه‌های آب شهری و روستایی در ایران فرسوده‌اند و نیاز به بازسازی دارند که این فرسودگی باعث هدررفت میزان قابل ملاحظه‌ای آب می‌شود، بی تردید کشوری که با کمبود منابع آبی روبه روست باید هر روز از اتلاف هر چه بیشتر مایه حیات جلوگیری کند.

در این ارتباط مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور گفت: میانگین عمر لوله‌های آب حدود ۳۰ سال است و برای کاهش تنها یک درصد از هدررفت واقعی آب در شبکه‌ها، سالانه حدود ۲۱۰ هزار میلیارد ریال اعتبار نیاز است.

هاشم امینی با بیان اینکه خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع آب دارای عمر مفید مشخصی هستند، افزود: پس از پایان این دوره، لوله‌ها به تدریج دچار فرسودگی می‌شوند، البته عمر مفید شبکه به عواملی همچون جنس لوله، نوع خاک، میزان فشار و تنش‌های وارد شده به شبکه نیز بستگی دارد و ممکن است در مناطق مختلف متفاوت باشد.

وی با اشاره به الزامات نگهداری از شبکه‌های آبرسانی خاطرنشان کرد: برخی لوله‌ها، به ویژه لوله‌های فولادی، برای افزایش دوام و جلوگیری از خوردگی، نیازمند اجرای اقدامات حفاظتی از جمله سامانه‌های حفاظت کاتدی هستند. از سوی دیگر، با توجه به محدودیت منابع مالی، وزارت نیرو بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند سامانه‌های تله‌متری، اسکادا (SCADA) و مدیریت هوشمند فشار را در دستور کار قرار داده است تا ضمن کاهش تنش وارد بر شبکه، عمر مفید تأسیسات افزایش یابد.

او درباره روند نوسازی شبکه‌های فرسوده نیز اظهار داشت: اصلاح این شبکه‌ها از برنامه‌های مستمر وزارت نیرو به شمار می‌رود و سالانه بین ۲ هزار و ۵۰۰ تا سه هزار کیلومتر از خطوط فرسوده بازسازی می‌شود، با این حال برآوردها نشان می‌دهد برای حفظ پایداری شبکه، لازم است سالانه حدود ۱۰ درصد از شبکه‌های فرسوده در هر شهر و روستا نوسازی شود که محدودیت اعتبارات امکان تحقق کامل این هدف را فراهم نکرده است.

مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور بیان کرد: به همین دلیل، اولویت اصلی در اجرای طرح‌های اصلاحی، لوله‌هایی هستند که بیشترین میزان نشت یا شکستگی را دارند، همچنین در صورت بروز هرگونه حادثه یا نشت آشکار، نیروهای عملیاتی آبفا در کوتاه‌ترین زمان ممکن در محل حاضر شده و اقدامات لازم را برای رفع مشکل انجام می‌دهند.

امینی با اشاره به وضعیت «آب بدون درآمد» در کشور گفت: این شاخص در شبکه‌های آب شرب کشور بیش از ۲۸ درصد است، اما تمام این میزان به معنای هدررفت فیزیکی آب نیست، زیرا بخشی از آن ناشی از مصرف‌های غیر مجاز یا آبی محسوب می‌شود که مصرف شده اما بهای آن دریافت نشده است.

وی بیان کرد: هدررفت واقعی آب در شبکه‌ها حدود ۱۲ درصد برآورد می‌شود و کاهش تنها یک درصد از این میزان، بر اساس فهرست بهای سال ۱۴۰۴، به حدود ۲۱۰ هزار میلیارد ریال اعتبار سالانه نیاز دارد، رقمی که با توجه به روند تورم، در سال‌های آینده افزایش خواهد یافت.

آخرین وضعیت اصفهان

اصفهان در سال‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری با بحران آب دست و پنجه نرم می‌کند. کاهش بارندگی، افت شدید ذخایر سد زاینده رود، برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی و افزایش مصرف، تنها بخشی از مشکلات این استان است اما در کنار این عوامل، موضوعی کمتر دیده شده نیز وجود دارد، فرسودگی شبکه توزیع آب که روز به روز هم به مقدار آن اضافه می‌شود.

اگرچه طی سال‌های اخیر شرکت آب و فاضلاب استان اصفهان موفق شده میزان هدررفت آب را نسبت به میانگین کشور کاهش دهد، اما بخش قابل توجهی از شبکه انتقال و توزیع آب استان به دلیل عمر بالا، همچنان نیازمند بازسازی اساسی است، موضوعی که در صورت تداوم کمبود اعتبارات، می‌تواند امنیت تأمین آب میلیون‌ها شهروند را با مخاطره روبه‌رو کند.

بخش زیادی از شبکه آب شهری اصفهان در دهه‌های گذشته احداث شده و بسیاری از این خطوط عمر مفیدی نزدیک به ۳۰ سال یا بیشتر دارند که به مرور زمان در معرض پوسیدگی، خوردگی، شکستگی و نشت قرار گرفته‌اند.

یکی دیگر از نگرانی‌ها، همزمانی فرسودگی شبکه‌های آب و پدیده فرونشست زمین در اصفهان است. فرونشست می‌تواند موجب تغییر شکل زمین، افزایش تنش بر خطوط انتقال و شکستگی لوله‌ها شود و از سوی دیگر، نشت آب نیز در برخی شرایط بر پایداری خاک اثرگذار است. هرچند عامل اصلی فرونشست، برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی است، اما کارشناسان بر ضرورت مدیریت هم‌زمان این ۲ بحران تأکید دارند.

گرچه میزان ورودی سد زاینده رود نسبت به سال گذشته افزایش یافته، اما این موضوع به معنای خروج استان از شرایط تنش آبی نیست و فاصله ذخایر موجود با شرایط معمول همچنان قابل توجه است.

شبکه آب آشامیدنی استان در ساعات اوج مصرف با کسری ۲ هزار و ۵۰۰ تا سه هزار لیتر آب در هر ثانیه روبه‌رو است که معادل ۲.۵ تا سه مترمکعب آب در هر ثانیه است. این رقم شاید در نگاه نخست چندان محسوس نباشد، اما این حجم از آب، نیاز شرب بیش از ۲۰ هزار نفر را در طول یک شبانه روز تأمین می‌کند و از یک سو نشان دهنده فشار قابل توجه وارده بر شبکه آبرسانی استان در زمان اوج مصرف است و از سوی دیگر ضرورت بازسازی شبکه فرسوده آب جهت جلوگیری از هدرفت را متذکر می شود.

کارشناسان برای کاهش آثار فرسودگی شبکه آب، چند راهکار را پیشنهاد می‌کنند که اولین و اصلی ترین آن افزایش اعتبارات نوسازی شبکه‌های فرسوده است. اولویت‌بندی مناطق حادثه‌خیز، استفاده از لوله‌های مقاوم و فناوری‌های نوین و توسعه سامانه‌های هوشمند نشت‌یابی از دیگر موارد مورد تاکید به شمار می‌رود.

مدیریت هر چه بیشتر فشار شبکه، تعویض انشعابات و کنتورهای فرسوده و جذب سرمایه برای طرح‌های زیربنایی آب هم از دید کارشناسان مهم تلقی شده است.

و اما در جواب این پرسش که چرا بازسازی شبکه مورد نظر کند پیش می‌رود؟ باید گفت که مهم‌ترین مانع، کمبود منابع مالی است و در صورتی که منابع بیشتری در اختیار این بخش قرار گیرد شاهد شتاب در بهسازی آن خواهیم بود.

هوشمندسازی شبکه و اصلاح ۲۴۳ کیلومتر خطوط فرسوده

در این ارتباط مدیرعامل آبفای اصفهان در گفت و گو با ایرنا اظهار داشت: اصلاح ۲۴۳ کیلومتر شبکه فرسوده، تعویض ۷۵ هزار کنتور معیوب، راه‌اندازی بیش از یک هزار ایستگاه تله‌متری و تله‌کنترل و استقرار بزرگ‌ترین سامانه پایش برخط فشار آب کشور، مهم‌ترین برنامه‌های آبفای استان برای کاهش هدررفت و مدیریت هوشمند توزیع آب در شرایط کم‌آبی بوده است.

ناصر اکبری با بیان اینکه مدیریت بحران آب در استان اصفهان بر پایه یک زنجیره منسجم از تأمین، توزیع و مصرف شکل گرفته است، گفت: در بخش توزیع، آبفای استان تمام ظرفیت‌های فنی و مدیریتی خود را برای بهره‌برداری بهینه از منابع محدود آب، کاهش هدررفت و توزیع عادلانه آب شرب به کار گرفته است.

وی با اشاره به اقدامات شاخص سال گذشته افزود: در این مدت ۲۴۳ کیلومتر از شبکه‌های فرسوده آبرسانی اصلاح و بازسازی شد تا از نشت‌های پنهان و هدررفت آب جلوگیری شود و پایداری شبکه در شرایط اوج مصرف افزایش یابد.

این مقام مسوول یادآور شد: همچنین با تعویض کنتورهای معیوب، آبفای استان موفق به کسب رتبه نخست کشور در این حوزه شد که علاوه بر افزایش دقت اندازه‌گیری مصرف، نقش مؤثری در مدیریت تقاضا و برقراری عدالت در توزیع آب دارد.

اکبری در ارتباط با هوشمندسازی تأسیسات به عنوان محورهای اصلی مدیریت بهره‌برداری هم بیان کرد: امروز با راه‌اندازی بیش از یک‌هزار ایستگاه تله‌متری و تله‌کنترل، بزرگ‌ترین سامانه مدیریت برخط تأسیسات آب کشور در استان اصفهان فعال است و تمامی مخازن راهبردی به صورت لحظه‌ای پایش و کنترل می‌شوند.

مدیرعامل آبفای اصفهان گفت: بیش از ۵۰۰ ایستگاه هوشمند پایش فشار در سطح استان مستقر شده که بزرگ‌ترین سامانه پایش برخط فشار آب کشور را تشکیل می‌دهد و امکان کنترل دقیق فشار شبکه، توزیع عادلانه آب و افزایش تاب‌آوری شبکه در شرایط بحرانی را فراهم کرده است.

وی خاطرنشان کرد: این اقدامات نشان می‌دهد صنعت آب، پیش از درخواست صرفه‌جویی از مردم، همه ظرفیت‌های فنی، تخصصی و مدیریتی خود را برای کاهش هدررفت و ارتقای بهره‌وری شبکه به کار گرفته است.

ناگفته نماند طرح‌های مختلف مرتبط با افزایش تاب‌آوری شبکه آبرسانی در اصفهان در سال‌های اخیر انجام شده است، برای مثال فروردین امسال با طراحی و نصب مجموعه‌ای از کلکتورهای برداشت اضطراری روی تعدادی از چاه‌ها و انشعاب‌های خاص، ظرفیت مدیریت بحران و تداوم تأمین آب در سطح مناطق زیر پوشش آبفای شمال شرق اصفهان (منطقه ۶) ارتقا یافت.

این اقدام با هدف مدیریت مسیر برداشت و تضمین جریان پایدار آب در شرایط بحرانی صورت گرفت، همچنین به‌منظور پشتیبانی از عملیات تانکرهای آبرسانی، نقاط برداشت اضطراری جدیدی نیز بر روی انشعابات سطح منطقه ایجاد شده است.

استفاده از اتصالات پلی‌اتیلن، امکان برداشت سریع، ایمن و قابل اتکا را فراهم می‌کند تا نیاز آبی شهروندان محدوده نواحی قهجاورستان، خوراسگان، خیابان جی و معابر فرعی آن حتی در زمان قطع یا اختلال شبکه نیز تأمین شود.