زنگ هشدار کم‌بارشی و آزمون مدیریت آب برای وزارت نیرو گوش خراش‌تر از همیشه

حجم سد زاینده‌رود در بهمن‌ماه امسال به ۹۷ میلیون مترمکعب رسید؛ رقمی که بنا بر آمار رسمی، پایین‌ترین سطح ثبت‌شده در تاریخ این سد است. مقایسه این عدد با وضعیت سد در مدت مشابه سال گذشته، از کاهش بیش از ۵۰ میلیون مترمکعبی ذخیره آب حکایت دارد؛ کاهشی که هم‌زمان اثر مستقیم افت بارش‌ها و چالش‌های مدیریت منابع آب را پیش‌روی وزارت نیرو قرار داده است.

به گزارش اخبار اصفهان احمدرضا صادقی، مدیر بهره‌برداری سد و نیروگاه‌های زاینده‌رود و کوهرنگ،  با اعلام آخرین وضعیت سد زاینده‌رود گفت: حجم فعلی ذخیره سد  به ۹۷ میلیون مترمکعب رسیده که پایین‌ترین میزان ثبت‌شده در طول دوره بهره‌برداری این سد محسوب می‌شود. صادقی ظرفیت اسمی سد زاینده‌رود را حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب عنوان کرده؛ ظرفیتی که فاصله معنادار آن با ذخیره فعلی، ابعاد نگران‌کننده بحران آب در حوضه زاینده‌رود را آشکار می‌کند.

مقایسه با سال گذشته؛ کاهش محسوس ذخایر

بر اساس آماری که برخی خبرگزاری از مدیر بهره‌برداری سد زاینده‌رود نقل کرده اند، حجم ذخیره سد زاینده‌رود در همین بازه زمانی در سال گذشته ۱۴۸ میلیون مترمکعب بوده است. مقایسه این رقم با وضعیت فعلی نشان می‌دهد ذخیره این سد طی یک سال اخیر بیش از ۵۱ میلیون مترمکعب کاهش یافته است؛ کاهشی که نمی‌توان آن را صرفاً یک افت مقطعی دانست، بلکه نشانه‌ای از تداوم فشار کم‌بارشی بر منابع آب سطحی استان اصفهان است.
این کاهش در شرایطی رخ داده که سد زاینده‌رود نقش کلیدی در تأمین آب شرب، کشاورزی و پایداری زیست‌محیطی بخش وسیعی از مرکز کشور ایفا می‌کند و هرگونه افت در ذخایر آن، پیامدهایی فراتر از یک عدد آماری به همراه دارد.

ورودی و خروجی سد؛ تعادل منفی ذخایر

مدیر بهره‌برداری سد و نیروگاه‌های زاینده‌رود و کوهرنگ، میزان آب ورودی به سد زاینده‌رود را در حال حاضر حدود ۱۱ مترمکعب بر ثانیه اعلام کرده است. این رقم در حالی ثبت شده که خروجی سد نیز تقریباً هم‌سطح با ورودی و در حدود ۱۱.۷ مترمکعب بر ثانیه تنظیم شده است؛ وضعیتی که عملاً امکان افزایش ذخیره سد را از بین برده و تراز آبی سد را در حالت ایستا یا کاهشی نگه داشته است.

یک کارشناس مسائل آبی معقتد است، بررسی این ارقام نشان می‌دهد حتی با مدیریت دقیق خروجی، مادامی که ورودی سد تحت تأثیر کاهش بارش‌ها در سطح پایینی قرار دارد، امکان جبران افت ذخایر وجود نخواهد داشت؛ به گفته محمد کریمی این  موضوعی است  که بار دیگر اهمیت سیاست‌گذاری مبتنی بر شرایط واقعی اقلیمی را برجسته می‌کند.

فاصله معنادار با میانگین‌های آماری

این کارشناس با اشاره به شاخص‌های آماری بلندمدت سد زاینده‌رود گفت؛ میانگین بلندمدت حجم ذخیره این سد حدود ۵۹۱ میلیون مترمکعب و میانگین ۱۰ ساله آن ۱۹۶ میلیون مترمکعب بوده است،  به اعتقاد وی مقایسه این ارقام با ذخیره فعلی ۹۷ میلیون مترمکعبی نشان می‌دهد سد زاینده‌رود نه‌تنها فاصله زیادی با میانگین بلندمدت دارد، بلکه حتی به نیمی از میانگین ده‌ساله خود نیز نرسیده است.

این فاصله آماری، از نگاه کارشناسان، نشانه ورود سد به محدوده هشدار و ضرورت بازنگری جدی در شیوه مدیریت منابع آب در حوضه زاینده‌رود است.

کم‌بارشی؛ عامل اصلی اما نه تنها عامل

آن طور که کارشناسان می‌گویند، کاهش بارش‌ها در سال آبی جاری، عامل اصلی افت ورودی سد زاینده‌رود به شمار می‌رود؛ موضوعی که در آمار ورودی ۱۱ مترمکعب بر ثانیه‌ای به‌ وضوح قابل مشاهده است. با این حال، محمد کریمی گفت: تداوم چنین شرایطی این پرسش را نیز پیش‌روی افکار عمومی قرار می‌دهد که سیاست‌های مدیریت آب، تخصیص منابع و تنظیم خروجی سد تا چه اندازه با واقعیت‌های جدید اقلیمی هماهنگ شده است.

آزمون جدی برای وزارت نیرو

به نظر می‌رسد کاهش بی‌سابقه ذخیره سد زاینده‌رود،  تنها یک هشدار فصلی نیست، بلکه نشانه‌ای از شکنندگی وضعیت منابع آب در مرکز کشور است. در چنین شرایطی، انتظار می‌رود وزارت نیرو با ارائه برنامه‌ای شفاف، مبتنی بر داده‌های واقعی و متناسب با تداوم کم‌بارشی، راهبرد مشخصی برای مدیریت حوضه زاینده‌رود ارائه کند؛ راهبردی که بتواند میان تأمین نیازهای شرب، کشاورزی و ملاحظات زیست‌محیطی توازن برقرار کند.