احیای گاوخونی بدون تصویب طرح جامع زاینده‌رود در ستاد ملی امکان‌پذیر نیست

احمدرضا لاهیجان‌زاده در نشست کارگروه هماهنگی و مدیریت تالاب‌های استان اصفهان اظهار کرد: احیای تالاب بین‌المللی گاوخونی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در سطح ملی است و تصویب طرح جامع زاینده‌رود در ستاد ملی، زمینه تعیین مسئولیت دستگاه‌ها، تأمین اعتبارات و اجرای برنامه‌های احیایی را فراهم خواهد کرد.

وی افزود: در شرایط کنونی با توجه به محدودیت منابع آبی، امکان برقراری جریان دائمی آب وجود ندارد، از این رو رهاسازی برنامه‌ریزی شده و موجی آب در مقاطعی که برداشت کشاورزی به حداقل می‌رسد، عملی‌ترین راهکار برای رساندن آب به تالاب گاوخونی و حفظ حداقل شرایط زیستی آن محسوب می‌شود.

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: تجربه سال‌های گذشته و نتایج طرح‌های اجرایی نشان داده است که اگر این برنامه با زمان‌بندی دقیق و هماهنگی میان دستگاه‌های متولی اجرا شود، می‌توان در طول سال بخشی از نیاز آبی تالاب را تأمین و از تشدید بحران‌های زیست‌محیطی جلوگیری کرد.

لاهیجان‌زاده گفت: هدف از اجرای این برنامه، حفظ حیات تالاب و جلوگیری از فعال شدن کانون‌های گرد و غبار به ویژه در فصل گرم سال است؛ موضوعی که آثار آن تنها محدود به محدوده تالاب نیست و بخش وسیعی از استان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی با اشاره به نقش بهره‌برداران محلی در مدیریت منابع آب افزود: کشاورزان شرق اصفهان و ساکنان مناطق پیرامونی تالاب طی سال‌های گذشته همکاری مناسبی برای انتقال آب به گاوخونی داشته‌اند و این همراهی نشان می‌دهد دغدغه حفاظت از محیط زیست در میان جوامع محلی وجود دارد.

حق‌آبه تالاب، ضامن پایداری اکوسیستم منطقه است

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست اظهار کرد: حتی پیش از بسته شدن مسیر جریان آب نیز تلاش شده است با هماهنگی شرکت آب منطقه‌ای و بهره‌برداران، حداقل حق‌آبه ممکن به سمت تالاب هدایت شود تا از تشدید آثار خشکی جلوگیری شود.

وی افزود: حق‌آبه تالاب صرفاً یک عدد یا سهمیه فنی نیست، بلکه تضمین‌کننده ادامه حیات گونه‌های گیاهی و جانوری این اکوسیستم ارزشمند است و بی‌توجهی به آن، چرخه طبیعی منطقه را با آسیب‌های جدی روبه‌رو می‌کند.

لاهیجان‌زاده با اشاره به پیامدهای ناشی از خشک شدن گاوخونی گفت: خشک شدن حدود ۴۰ هزار هکتار از عرصه تالاب موجب شکل‌گیری یک جزیره گرمایی در منطقه شده که افزایش دمای هوا، کاهش رطوبت خاک و افت میزان بارندگی از مهم‌ترین آثار آن به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: در شرایط فعلی بخش‌های خشک شده تالاب به یکی از کانون‌های فعال تولید گرد و غبار تبدیل شده است و این موضوع سلامت میلیون‌ها نفر از ساکنان اصفهان و مناطق اطراف را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: حفاظت از تالاب گاوخونی تنها یک مطالبه زیست‌محیطی نیست، بلکه به طور مستقیم با سلامت عمومی، امنیت زیستی و پایداری منابع طبیعی در ارتباط است.

تثبیت حقوقی تالاب، گامی برای حفاظت از گاوخونی

لاهیجان‌زاده با اشاره به اقدامات انجام شده برای صیانت از تالاب گاوخونی اظهار کرد: طی سال‌های اخیر با پیگیری‌های صورت گرفته، محدوده کوهستانی واقع در عرصه تالاب که در معرض فعالیت‌های معدنی قرار داشت، تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفت و به عنوان منطقه حفاظت شده ثبت شد.

وی افزود: همچنین با همکاری شورای حفظ حقوق بیت‌المال، سند مالکیت تالاب گاوخونی به نام سازمان حفاظت محیط زیست صادر شد تا از هرگونه تصرف، برداشت غیرمجاز آب و بهره‌برداری از املاح این عرصه جلوگیری شود.

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: اجرای موفق برنامه‌های احیای گاوخونی نیازمند همراهی وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌های مسئول است و این هماهنگی باید در قالب طرح جامع احیای زاینده‌رود و با مصوبه ستاد ملی دنبال شود.

وی گفت: تصویب این طرح، علاوه بر تعیین وظایف دستگاه‌های اجرایی، زمینه پیش‌بینی اعتبارات مورد نیاز برای اجرای برنامه‌های احیایی را فراهم می‌کند و امکان بهره‌گیری از ظرفیت‌های ملی و بین‌المللی را نیز افزایش خواهد داد.

توسعه معیشت جایگزین، راهکاری برای کاهش فشار بر منابع آب

لاهیجان‌زاده اظهار کرد: استفاده از ظرفیت اعتبارات بین‌المللی برای آموزش جوامع محلی، توسعه کشاورزی پایدار و ایجاد فرصت‌های معیشت جایگزین از جمله برنامه‌هایی است که می‌تواند وابستگی به منابع آب را کاهش داده و روند احیای تالاب را تسهیل کند.

وی افزود: تحقق این برنامه‌ها علاوه بر حفاظت از اکوسیستم گاوخونی، زمینه مشارکت گسترده‌تر جوامع محلی در صیانت از منابع طبیعی را نیز فراهم خواهد کرد.

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: احیای تالاب گاوخونی نیازمند همکاری همه دستگاه‌های مسئول، مشارکت بهره‌برداران و استمرار برنامه‌ریزی‌های ملی است و تأمین حق‌آبه زیست‌محیطی باید به عنوان یکی از اولویت‌های مدیریت حوضه آبریز زاینده‌رود مورد توجه قرار گیرد.

تالاب بین‌المللی گاوخونی در انتهای حوضه آبریز زاینده‌رود و در شرق استان اصفهان قرار دارد و از سال ۱۹۷۵ میلادی در فهرست تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است. این تالاب که یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های پرندگان مهاجر و ذخیره‌گاه‌های ارزشمند زیستی فلات مرکزی ایران محسوب می‌شود، در سال‌های اخیر به دلیل کاهش ورودی آب، خشکسالی‌های پی‌درپی و برداشت‌های گسترده از منابع آب با خشکیدگی وسیع مواجه شده است. کارشناسان، تأمین حق‌آبه زیست‌محیطی، مدیریت یکپارچه حوضه آبریز زاینده‌رود و اجرای برنامه‌های معیشت جایگزین را از مهم‌ترین راهکارهای احیای این زیست‌بوم ارزشمند می‌دانند.