آیا فردوسی جز شاهنامه اثر دیگری دارد؟ | دیدگاه محمدزاده درباره آثار منسوب به فردوسی
دکتر محمدجعفر محمدزاده، پژوهشگر برجسته زبان و ادبیات فارسی، دارای دکتری از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران، استاد دانشگاه سوره، علامه طباطبایی و مذاهب اسلامی، سرپرست دانشنامه مطبوعات ایران، مدیر پیشین رادیو ایران و رئیس شورای پاسداشت زبان فارسی در رسانه ملی است.
به گزارش وب سایت خبری اخبار اصفهان او با تألیفاتی چون «تاریخ گزیده مطبوعات ایران»، «قول و غزل پارسی»، «چشم اسفندیار» و پایاننامه دکتری درباره طنز در مطبوعات مشروطه، متخصص برجسته فردوسیشناسی، شاهنامهپژوهی و نسخهشناسی ادبیات کلاسیک فارسی به شمار میرود. به همین دلایل با او پرسش ترند شدهی این روزها را مطرح کردیم؛ آیا حکیم ابوالقاسم فردوسی به جز شاهنامه اثر مکتوب دیگری داشته است؟ آنچه می خوانید انگیزه این پرسش بوده است.
آیا حکیم ابوالقاسم فردوسی به جز شاهنامه اثر مکتوب دیگری داشته است؟
خیر، بر اساس پژوهشهای معتبر ادبی و نسخهشناسی، فردوسی تنها اثر قطعی و مسلمش شاهنامه است و هیچ اثر مکتوب دیگری از او به طور قطعی برجای نمانده. شاهنامه خود یک «کل کامل» است که بخش عمده عمر فردوسی را به خود اختصاص داده و شامل حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار بیت میشود.
چه آثاری غیر از شاهنامه به فردوسی نسبت داده شده است؟
مهمترین آثار منسوب عبارتند از: مثنوی «یوسف و زلیخا»، هجونامه علیه سلطان محمود غزنوی، قصیدهای ۵۴ بیتی، چند غزل، رباعی و قطعههای پراکنده. همه اینها بر پایه شواهد سبکشناختی و نسخههای کهن، با تردید جدی روبرو هستند و اغلب جعلی یا متعلق به شاعران دیگرند.
آیا مثنوی یوسف و زلیخا سروده فردوسی است؟
خیر، این منظومه روایت قرآنی داستان یوسف(ع) است که احتمالاً در قرن پنجم هجری توسط شاعری دیگر سروده شده و حدود ۴۰۰ سال پس از فردوسی به برخی نسخهها راه یافته. زبان و سبک آن با شاهنامه همخوانی ندارد و در نسخههای کهن معتبر، نسبتی به فردوسی ندارد؛ شاعرانی چون عمیق بخارایی و جامی نیز آن را نظم کردهاند.
هجونامه منسوب به فردوسی چگونه است و معتبر است؟
هجونامهای تند و هجوآمیز علیه سلطان محمود غزنوی (تا ۱۶۰ بیت در برخی نسخهها) به فردوسی نسبت داده شده، اما زبان رکیک و تند آن با لحن متین و حکیمانه شاهنامه سازگار نیست. نظامی عروضی از ۶ بیت آن یاد کرده، ولی کل متن محل تردید است و اغلب ساخته دورههای پسین دانسته میشود.
چرا فردوسی اثر دیگری ندارد و دلایل عدم وجود آثار دیگر از فردوسی کدامند؟
فردوسی عمر خود را صرف سرودن و ویرایش شاهنامه کرد و فرصتی برای آثار پراکنده نداشت؛ شاهنامه از نظر حجم، محتوا و سبک بر قله شعر فارسی ایستاده و هر اثر دیگری اگر وجود داشت، ماندگار نمیماند. شناسنامه سبکی هر شعر، فردوسی را تنها با شاهنامه پیوند میزند
تکابیات و جعلیات منسوب به فردوسی چطور؟ آیا غزل، رباعی یا قصیدهای از فردوسی باقی مانده؟
قصیده ۵۴ بیتی، چند غزل، رباعی و قطعهها در تذکرهها ذکر شده، اما شواهد سبکشناختی و نبود نسخههای کهن، آنها را رد میکند؛ جعلیات قومستیزانه یا زنستیزانه هم تردیدناپذیرند.
جایگاه شاهنامه در آثار فردوسی کجاست و چرا شاهنامه کافی است و نیاز به اثر دیگری نیست؟
شاهنامه حماسه، تاریخ اساطیری، حکمت و پندهای ایرانی-اسلامی را در بر دارد و بیش از هزار سال میدرخشد؛ پژوهشگران آن را دیوان کامل فردوسی میدانند.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 1در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰