خوانشی روان‌شناسانه از نمایشگاه «هنوز تمام نشده» اثر پریسا عباسی

هر نمایشگاهی، جهان مستقلی می‌آفریند؛ جهانی که مخاطب را نه‌تنها به تماشای اثر، بلکه به بازاندیشی در تجربه زیستن دعوت می‌کند. نمایشگاه «هنوز تمام نشده» از پریسا عباسی نیز از همین جنس است. مجموعه‌ای که در نخستین مواجهه با رنگ‌های آرام، ترکیب‌های شاعرانه و حضور هم‌زمان کودک، حیوان، اسباب‌بازی و اشیای روزمره، مخاطب را به خاطراتی دور می‌برد؛ اما اندکی بعد روشن می‌شود که این آثار بیش از آنکه درباره گذشته باشند، درباره بخشی از وجود انسان‌اند که هرگز نباید به پایان برسد.

آنچه بیش از هر چیز در این مجموعه توجه مرا جلب کرد، حضور کودک در دل جهانی بدون مرز بود. جهانی که در آن هنوز تقسیم‌بندی‌های رایج بزرگسالان شکل نگرفته است؛ جهانی که بازی، زبان مشترک همه موجودات است و کودک، بی‌آنکه به جنسیت، نقش یا جایگاه اجتماعی بیندیشد، تنها در حال تجربه کردن زندگی است.

در آثار عباسی، کودک نه قهرمان داستان است و نه نمادی تزئینی؛ او شیوه‌ای از زیستن را نمایندگی می‌کند. زیستنی که در آن تمساح، فیل، عروسک، میوه، پارچه و انسان در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، بی‌آنکه میانشان سلسله‌مراتب یا تقابلی وجود داشته باشد. این هم‌نشینی، یادآور منطق ذهن کودک است؛ ذهنی که هنوز جهان را بر اساس ارزش‌گذاری‌های اجتماعی طبقه‌بندی نکرده و هر عنصر را به اندازه ظرفیتش برای خیال‌پردازی می‌شناسد.

از منظر روان‌شناسی رشد، بازی مهم‌ترین زبان کودک است. کودک پیش از آنکه بتواند احساسات پیچیده خود را در قالب واژه‌ها بیان کند، آن‌ها را در بازی زندگی می‌کند. او ترس، دوستی، خشم، کنجکاوی و عشق را در جهان خیالی خود بازسازی می‌کند و از همین مسیر، هویت و رابطه با جهان را می‌آموزد. شاید به همین دلیل است که در این مجموعه، بازی نه یک فعالیت کودکانه، بلکه جوهره زندگی به نظر می‌رسد.

نکته قابل توجه دیگر، حذف مرزهای جنسیتی در این آثار است. کودکان این نقاشی‌ها، پیش از آنکه دختر یا پسر باشند، «کودک» هستند. آن‌ها آزادانه بازی می‌کنند، کشف می‌کنند و با جهان ارتباط می‌گیرند. این نگاه، یادآور یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سال‌های آغازین رشد است؛ دوره‌ای که کودک هنوز کلیشه‌های جنسیتی را درونی نکرده و جهان را بدون پیش‌داوری تجربه می‌کند. در این جهان، اسباب‌بازی‌ها جنسیت ندارند، دوستی‌ها جنسیت ندارند و تخیل نیز محدود به نقش‌های از پیش تعیین‌شده نیست.

رنگ‌های آرام و ترکیب‌بندی‌های مینیمال آثار نیز در خدمت همین روایت قرار گرفته‌اند. سکوت جاری در تابلوها، سکوتی خالی نیست؛ سکوتی است که مجال تأمل می‌دهد. مخاطب را وادار می‌کند درنگ کند و از خود بپرسد چه زمانی این مرزها را پذیرفتیم؟ از چه زمانی بازی را کنار گذاشتیم و جهان را به دسته‌بندی‌های سخت و قطعی سپردیم؟

«هنوز تمام نشده» بیش از آنکه نمایشگاهی درباره کودکی باشد، نمایشگاهی درباره انسان است. درباره بخشی از روان که در سال‌های نخست زندگی شکل می‌گیرد و اگر مجال بروز پیدا کند، در بزرگسالی نیز سرچشمه خلاقیت، همدلی و انعطاف‌پذیری خواهد بود.

شاید مهم‌ترین پیام این مجموعه، یادآوری همین حقیقت باشد؛ اینکه کودک درون ما از بین نمی‌رود، بلکه گاهی زیر لایه‌های نقش‌های اجتماعی، قضاوت‌ها و مرزبندی‌ها پنهان می‌شود. هنر، و به‌ویژه آثاری چون آثار پریسا عباسی، فرصتی برای دیدار دوباره با این بخش فراموش‌شده از وجود انسان فراهم می‌کنند.

نمایشگاه «هنوز تمام نشده» در نهایت مخاطب را با این پرسش تنها می‌گذارد: اگر جهان را دوباره با نگاه یک کودک ببینیم، آیا هنوز این همه مرز میان انسان‌ها باقی خواهد ماند؟

این پرسش، شاید ارزشمندترین دستاورد این مجموعه باشد؛ زیرا گاهی هنر، بیش از آنکه پاسخی ارائه دهد، ما را به پرسیدن دعوت می‌کند. و شاید تا زمانی که این پرسش زنده است، کودکی نیز هنوز تمام نشده است.