نماز جمعه بزرگ‌ترین اجتماع وحدت‌آفرین مسلمانان است

آیت‌الله سید ابوالحسن مهدوی امروز _جمعه دوم مرداد_ در خطبه‌های نماز جمعه این هفته اصفهان با تأکید بر نقش بی‌بدیل نماز جمعه در تقویت تقوای فردی و انسجام اجتماعی، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین اموری که می‌تواند تقوای انسان را تقویت کند، حضور در اجتماعات دینی، به‌ویژه نمازهای جماعت و در رأس آن نماز جمعه است؛ زیرا نماز جمعه علاوه بر جنبه عبادی، بستری برای وحدت، آگاهی‌بخشی و انسجام جامعه اسلامی به شمار می‌رود.

وی با اشاره به فرارسیدن پنجم مرداد، سالروز اقامه نخستین نماز جمعه پس از پیروزی انقلاب اسلامی به فرمان حضرت امام خمینی (ره) در سال ۱۳۵۸، گفت: نماز جماعت، اجتماع مؤمنان در سطح محله‌ها را شکل می‌دهد، اما نماز جمعه، همه این اجتماعات محلی را در یک اجتماع بزرگ و واحد گرد هم می‌آورد و همین ویژگی، جایگاه ویژه‌ای به این فریضه الهی بخشیده است.

امام جمعه موقت اصفهان ادامه داد: در احکام شرعی نیز بر این موضوع تأکید شده است؛ به‌گونه‌ای که اگر نماز جمعه با شرایط شرعی در مکانی اقامه شود، افرادی که تا شعاع دو فرسخی آن قرار دارند، موظف به حضور هستند. در روایات نیز حکمت این محدوده بیان شده است؛ به این معنا که در گذشته مردم بدون وسیله نقلیه، پس از اقامه نماز صبح حرکت می‌کردند، دو فرسخ مسیر را پیاده می‌پیمودند تا پیش از ظهر خود را به نماز جمعه برسانند و پس از پایان نماز نیز دو فرسخ دیگر بازمی‌گشتند و پیش از غروب آفتاب به محل سکونت خود می‌رسیدند. این حکم نشان‌دهنده اهمیت فوق‌العاده اجتماع مسلمانان در نماز جمعه است.

آیت‌الله مهدوی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، در شعاع یک فرسخی محل برگزاری نماز جمعه، اقامه نماز جمعه دیگری جایز نیست؛ زیرا فلسفه این حکم آن است که همه مسلمانان در یک اجتماع واحد حضور پیدا کنند و از مسائل مهم شهر، کشور و جهان اسلام آگاه شوند. در این میان، امام جمعه نیز مسئولیتی سنگین در تبیین مسائل دینی، اجتماعی و سیاسی جامعه بر عهده دارد.

وی با اشاره به اهتمام ویژه اسلام نسبت به آمادگی برای حضور در نماز جمعه گفت: در روایات آمده است که از شب جمعه، خواندن سوره مبارکه «جمعه» در نمازهای واجب مستحب است تا مؤمنان از نظر معنوی برای حضور در این اجتماع عبادی و سیاسی آماده شوند. همچنین از صبح روز جمعه نیز مسلمانان مأمور شده‌اند خود را برای شرکت در نماز جمعه مهیا کنند و حتی سفر غیرضروری در این ساعات مکروه شمرده شده است؛ زیرا ممکن است انسان را از حضور در این اجتماع بزرگ اسلامی محروم کند.

امام جمعه موقت اصفهان با اشاره به جایگاه ویژه نماز جمعه در آموزه‌های دینی، اظهار کرد: در روایات اسلامی حتی برای مسافران نیز بر حضور در نماز جمعه تأکید فراوان شده است. هرچند مسافر از نظر فقهی الزام به شرکت در نماز جمعه ندارد، اما در روایات آمده است که اگر بدون ضرورت در این اجتماع عبادی حضور یابد، ثواب فراوانی برای او نوشته می‌شود و این خود بیانگر اهمیت فوق‌العاده این فریضه الهی است.

آیت الله مهدوی افزود: این اهتمام تنها به دوران حاکمیت اسلامی محدود نبوده است، بلکه در دوران امامت امام صادق (ع) نیز، با وجود آنکه شرایط شرعی اقامه نماز جمعه فراهم نبود و حکومت‌های وقت نماز جمعه را برگزار می‌کردند، آن حضرت یاران خود را به حضور در اجتماع مسلمانان توصیه می‌کردند.

وی ادامه داد: یکی از اصحاب امام صادق (ع) نقل می‌کند که از ایشان پرسیدم آیا مقصود شما این است که روز جمعه نزد شما بیاییم و نماز جمعه را با شما اقامه کنیم؟ حضرت فرمودند: خیر، مقصود من این است که در اجتماع مسلمانان شرکت کنید؛ زیرا دوست دارم در پرونده اعمال شما سابقه حضور در نماز جمعه ثبت شده باشد.

امام جمعه موقت اصفهان تصریح کرد: یکی از اصحاب امام صادق (ع) نقل می‌کند که از ایشان پرسیدم آیا مقصود شما این است که روز جمعه نزد شما بیاییم و نماز جمعه را با شما اقامه کنیم؟ حضرت فرمودند: خیر، مقصود من این است که در اجتماع مسلمانان شرکت کنید؛ زیرا دوست دارم در پرونده اعمال شما سابقه حضور در نماز جمعه ثبت شده باشد.

آیت‌الله مهدوی با استناد به آیه نهم سوره مبارکه جمعه، گفت: خداوند متعال می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِیَ لِلصَّلَاهِ مِن یَوْمِ الْجُمُعَهِ فَاسْعَوْا إِلَیٰ ذِکْرِ اللَّهِ» که ظاهر این آیه بر وجوب دلالت دارد. هرچند برخی از فقهای بزرگ آن را بر وجوب تخییری حمل کرده‌اند، اما اصل دستور الهی برای حرکت به سوی نماز جمعه روشن و آشکار است.

وی با اشاره به دیدگاه برخی مراجع تقلید افزود: مرحوم آیت‌الله العظمی سیدابوالقاسم خویی در پاسخ به استفتایی تصریح کرده‌اند که اگر نماز جمعه با شرایط شرعی اقامه شود، حضور افراد واجد شرایط در محدوده مقرر واجب خواهد بود. بر اساس این دیدگاه، پس از اقامه نماز جمعه، کسانی که مشمول حکم هستند نمی‌توانند بدون عذر شرعی نماز ظهر را به جای نماز جمعه اقامه کنند.

امام جمعه موقت اصفهان ادامه داد: حتی فقها تصریح کرده‌اند اگر فردی بنا بر هر دلیلی قصد ترک نماز جمعه را داشته باشد، نباید در آغاز وقت نماز ظهر را بخواند، بلکه باید آن‌قدر صبر کند که یقین پیدا کند دیگر امکان رسیدن به رکعت دوم نماز جمعه برای او وجود ندارد؛ سپس نماز ظهر را اقامه کند، این احکام همگی نشان‌دهنده اهمیت اجتماع مسلمانان در روز جمعه است.

نماز جمعه؛ بزرگ‌ترین جلوه ذکر الهی

وی تأکید کرد: مقصود از این مطالب بیان فتوا نیست، بلکه توجه دادن به جایگاه رفیع نماز جمعه در معارف اسلامی است؛ زیرا مجموعه آیات، روایات و دیدگاه‌های فقها همگی بر اهمیت این اجتماع بزرگ عبادی و اجتماعی دلالت دارند و نشان می‌دهند اسلام برای حضور مؤمنان در کنار یکدیگر ارزش ویژه‌ای قائل است.

آیت الله مهدوی یادآور شد: در قرآن کریم تنها دو آیه درباره اذان وجود دارد؛ یکی در سوره مائده که به اصل اذان اشاره می‌کند و دیگری در سوره جمعه که به اذان ظهر روز جمعه اختصاص دارد. خداوند در این آیه نمی‌فرماید به سوی نماز بشتابید، بلکه می‌فرماید: «فَاسْعَوْا إِلَیٰ ذِکْرِ اللَّهِ»؛ یعنی به سوی یاد خدا حرکت کنید. این تعبیر نشان می‌دهد که نماز جمعه برجسته‌ترین مصداق ذکر الهی است و مؤمنان باید با شتاب خود را به این اجتماع عبادی برسانند.

امام جمعه موقت اصفهان ادامه داد: خداوند در ادامه همین سوره نیز پس از پایان نماز جمعه دستور می‌دهد که مردم برای کسب روزی و فعالیت اقتصادی در زمین پراکنده شوند، اما هم‌زمان تأکید می‌کند که در متن زندگی و تجارت نیز یاد خدا را فراموش نکنند، این بدان معناست که ذکر الهی نباید به زمان اقامه نماز محدود شود، بلکه باید در سراسر زندگی انسان جاری باشد.

وی با بیان اینکه یاد خدا آثار فراوانی در زندگی انسان دارد، تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین آثار ذکر الهی آن است که اگر انسان خدا را یاد کند، خداوند نیز او را یاد خواهد کرد؛ البته این یاد الهی، غیر از رحمت عامی است که شامل همه بندگان می‌شود. یاد ویژه خداوند نسبت به بنده، به این معناست که او را در مسیر درست هدایت می‌کند و اجازه نمی‌دهد در تشخیص وظیفه و مصالح واقعی خود دچار غفلت و خطا شود.

آیت‌الله مهدوی با استناد به آیات قرآن کریم گفت: خداوند در سوره بقره می‌فرماید: «فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ»؛ مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم. همچنین در سوره حشر آمده است: «وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ»؛ از کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند و در نتیجه خداوند آنان را نسبت به حقیقت وجود و مصالح خودشان دچار غفلت کرد.

وی افزود: مقصود از این آیه آن نیست که خداوند بندگان را فراموش می‌کند، زیرا پروردگار هرگز دچار فراموشی نمی‌شود؛ بلکه معنای آن این است که اگر انسان خدا را از زندگی خود کنار بگذارد، در تشخیص خیر و صلاح خویش گرفتار غفلت خواهد شد و دیگر نمی‌تواند مصلحت واقعی خود را بشناسد.

امام جمعه موقت اصفهان ادامه داد: یکی از جلوه‌های این غفلت آن است که انسان اهمیت نماز جمعه را درک نمی‌کند و به‌راحتی آن را با برنامه‌های دیگر، تفریح، دیدارهای غیرضروری یا کارهای روزمره جایگزین می‌کند، در حالی که ممکن است حتی از حکم شرعی مربوط به این مسئله نیز آگاهی نداشته باشد. این همان غفلتی است که قرآن کریم نسبت به آن هشدار داده است.

وی خاطرنشان کرد: هنگامی که خداوند بنده‌ای را مورد عنایت ویژه خود قرار می‌دهد، او را نسبت به وظایف دینی و مصالح زندگی آگاه می‌کند و اجازه نمی‌دهد در مسیر زندگی گرفتار اشتباه‌های ناشی از غفلت شود؛ از همین رو، استمرار یاد خدا مهم‌ترین عامل حفظ انسان از لغزش‌ها و انحراف‌هاست.