صدا؛ زبان پنهان و اثرگذار فیلم کوتاه

پاتوق ۱۳۷ فیلم کوتاه اصفهان با حضور مهران ثابتی‌فر، صدابردار سینما، برگزار شد. در این نشست که پس از نمایش چهار فیلم کوتاه «رئیس شمایی» به کارگردانی امین خنکال، «یاشار» ساخته سینا چمنی، «یوفو» به کارگردانی سید وحید حسینی و سید مهدی حسینی و «تفنگ چخوف» ساخته سید عباس حسینی برگزار شد، جایگاه صدا در فیلم کوتاه، نقش طراحی صوت در روایت و چالش‌های صدابرداری در سینما مورد بررسی قرار گرفت.

صدا فراتر از تصویر

به گزارش اخبار اصفهان ثابتی‌فر در ابتدای این نشست با اشاره به ظرفیت‌های بیانی صدا در سینما گفت: «صدا می‌تواند فراتر از تصویر عمل کند. مخاطب با شنیدن یک صدا، تصویری شخصی و بی‌مرز در ذهن خود خلق می‌کند؛ تصویری که محدودیت‌های قاب را پشت سر می‌گذارد و همین ویژگی، صدا را به یکی از مهم‌ترین ابزارهای خلاقیت در سینما تبدیل می‌کند.»

وی با بیان اینکه تصویر همواره در محدوده قاب تعریف می‌شود، افزود صدا این امکان را دارد که جهان روایت را گسترش دهد و مخاطب را به تجربه‌ای فراتر از آنچه دیده می‌شود برساند. به گفته او، همین ویژگی سبب می‌شود صدا نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری فضای ذهنی و عاطفی یک فیلم داشته باشد.

صدای بیانگر و نقش آن در روایت

این صدابردار سینما در ادامه با تشریح مفهوم «صدای بیانگر» اظهار کرد: «همیشه لازم نیست منبع تولید صدا در تصویر دیده شود. اضافه کردن یک صدا می‌تواند معنای تازه‌ای بسازد. مثلاً همراه کردن تصویر جمعیتی در حال حرکت با صدای موج دریا، برداشت مخاطب را کاملاً تغییر می‌دهد.»

ثابتی‌فر با تأکید بر اینکه صدا تنها وسیله انتقال دیالوگ نیست، گفت طراحی صحیح صدا می‌تواند در پیشبرد روایت، شخصیت‌پردازی و ایجاد لایه‌های معنایی نقش مؤثری ایفا کند، اما هنوز بخشی از فیلم‌سازان، به‌ویژه در حوزه فیلم کوتاه، از این ظرفیت به‌طور کامل استفاده نمی‌کنند.

بی‌توجهی به صدا در تولید فیلم کوتاه

وی یکی از مهم‌ترین چالش‌های تولید فیلم کوتاه را بی‌توجهی به صدا از مراحل ابتدایی تولید دانست و افزود: در بسیاری از پروژه‌ها، تمرکز اصلی بر تصویر است و صدا به مرحله پس از فیلم‌برداری موکول می‌شود؛ در حالی که صدابرداری بخشی از فرآیند خلاقه تولید فیلم است و باید هم‌زمان با سایر بخش‌های تولید مورد توجه قرار گیرد.

انتخاب لوکیشن با نگاه صوتی

ثابتی‌فر همچنین به اهمیت انتخاب لوکیشن از منظر صوتی اشاره کرد و گفت شرایط آکوستیکی محیط باید هم‌زمان با ویژگی‌های بصری آن بررسی شود. به گفته او، حضور صدابردار در مرحله انتخاب لوکیشن می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات در زمان فیلم‌برداری و پس از آن جلوگیری کند.

آموزش صدا برای همه عوامل تولید

وی با تأکید بر لزوم آموزش مباحث مرتبط با صدا برای همه عوامل تولید اظهار کرد: «آموزش صدا فقط برای صدابردار نیست؛ کارگردان، نویسنده و دیگر عوامل فیلم نیز باید با ظرفیت‌های صوتی آشنا باشند تا بتوانند انتخاب‌های دقیق‌تری در مسیر تولید داشته باشند.» او افزود حتی سکوت، مکث و فاصله میان دیالوگ‌ها نیز بخشی از زبان سینما هستند و در انتقال معنا نقش دارند.

پرسپکتیو صدا و جایگاه میکروفون

این صدابردار سینما در ادامه با اشاره به مفهوم «پرسپکتیو صدا» گفت همان‌گونه که تصویر از پرسپکتیو برخوردار است، صدا نیز باید متناسب با فاصله و موقعیت سوژه طراحی شود. وی با بیان اینکه «میکروفون، گوش دوربین است»، خاطرنشان کرد هماهنگی میان جایگاه دوربین و کیفیت دریافت صدا، یکی از اصول مهم در طراحی صوت محسوب می‌شود و استفاده نادرست از میکروفون‌های یقه‌ای می‌تواند واقع‌گرایی فضای صوتی فیلم را کاهش دهد.

هوش مصنوعی؛ ابزار مکمل، نه جایگزین خلاقیت

ثابتی‌فر در بخش پایانی این نشست به نقش هوش مصنوعی در سینما پرداخت و گفت فناوری‌های نوین می‌توانند بخشی از فرآیند تولید را تسهیل کنند، اما جایگزین خلاقیت، تجربه و دانش سینمایی نخواهند شد. به گفته او، استفاده مؤثر از این ابزارها مستلزم شناخت دقیق زبان سینما و اصول حرفه‌ای فیلم‌سازی است.

پاتوق ۱۳۷ فیلم کوتاه اصفهان با بررسی جایگاه صدا در سینما و تأکید بر ضرورت توجه به طراحی صوت در تمامی مراحل تولید فیلم به کار خود پایان داد.