«شهرگرايي» تا کجا؟

 

 

شبکه شهرها به عنوان اصلي‌ترين مکان استقرار و جابه جايي‌هاي جمعيت، از اهميت زيادي در برنامه‌ريزي‌ها برخوردار است، آنچنان که اين اتفاق تعادل مناسب در زيرساخت‌هاي شهري را تحت تاثير خود قرار مي‎دهد.

مهاجرت يا انتقال جمعيت از جمله پديده‌هايي است که علاوه بر تغييرات رايج در بازار کار بر تحولات اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي شهرها مؤثر است. مهمترين چالش فراروي کلانشهرها و شهرها افزايش جمعيت شهرنشيني به ويژه مجموعه‌ هاي کلانشهري است؛ متاسفانه آمارها نشان مي‌دهد بيش از 43 درصد از جمعيت شهرنشين کشور صرفا در 13 کلانشهر و شهر بزرگ سکني گزيده‌ اند که همين امر موجب نگراني نسبت به کاهش چشمگير کيفيت زندگي در کلانشهرها شده است.

مي‌توان از «جمعيت» درصورتي که بسترهاي لازم براي فعاليت همه جانبه جمعيت وجود داشته باشد و از آن به طور بهينه استفاده شود به عنوان فرصت نام برد و يا از آن به عنوان يک چالش ياد کرد (زماني که هيچ گونه برنامه‌اي براي افزايش جمعيت تجويز نشده باشد)؛ البته افزايش جمعيت شهرها بدون برنامه‌ريزي، مخاطرات و مشکلات اساسي را در جنبه‌هاي مختلف (ازجمله بيکاري، ناامني، فساد و…) به همراه خواهد داشت.

    تبديل تهديد افزايش جمعيت به فرصت

«مهرداد کيهان‌فر» دانشجوي دکتراي برنامه‌ريزي شهري در اين باره مي‌گويد: در ارتباط با  افزايش نرخ رشد جمعيت شهرها دو نوع نظريه وجود دارد، يکي مبني بر آن است که افزايش جمعيت شهرها به صلاح نيست و ‌بايد با آن مقابله کرد، نظريه دوم که ديدگاه‌هاي نو در مورد شهرها است، تاکيد دارد که افزايش جمعيت به معناي جمعيت مازاد در شهر نيست چراکه بايد از اين ظرفيت استفاده کرد.

وي تصريح مي‌کند: شهر اصفهان باتوجه به موقعيت جغرافيايي که دارد فراتر از کلانشهر بودن، به يک منطقه شهري تبديل شده است، زيرا شهرهاي اقماري مثل نجف‌آباد، بهارستان، خميني‌شهر و … در نزديکي آن قرار گرفته و از لحاظ ارتباطي بسيار به يکديگر نزديک شده و به نوعي مکمل اصفهان هستند به همين خاطر شاهد افزايش جمعيت مهاجران است. دانشجوي دکتراي برنامه‌ريزي شهري ادامه مي‌دهد: تا همين چند سال پيش شهرهايي همچون خوراسگان و رهنان با فاصله‌اي از شهر اصفهان قرار گرفته بودند که با توسعه و گسترش اين کلانشهر به اصفهان الحاق شدند و به تناسب اين اتفاق جمعيت شهر اصفهان نيز افزايش پيدا کرد، اما اين اتفاق ناخوشايند نيست و تنها نياز است مديران شهري آينده‌نگري خوبي براي آن داشته باشند.

وي با بيان اينکه تهديد افزايش جمعيت با برنامه‌ريزي درست مي‌تواند به يک فرصت عالي براي مزيت‌پذيري شهر اصفهان تبديل شود و سرمايه‌هاي اجتماعي و اقتصادي را جذب کند، اظهار مي‌کند: مديريت شهري بايد روي اين موج سوار شده و از اين ظرفيت‌ها استفاده کند، البته در اين راستا نيازمند برنامه‌ريزي‌هاي راهبردي و استراتژيک هستيم تا بتوان همزمان با طراحي برنامه‌‌ها، نظارت و کنترل و در صورت نياز استراتژي‌ها را متناسب با نيازهاي جديد تغيير داد.

کيهان‌فر تاکيد مي‌کند: اگر مديريت شهري بتواند خود را با شرايط روز و اتفاقاتي که رخ مي‌دهد تطبيق دهد در واقع انعطاف پذير باشد مي‌تواند از ظرفيت جمعيت در رقابت جهاني به خوبي استفاده کند، به هر حال در آينده رقابت، بين کشورها نيست بلکه بين شهرها است، از اين رو شهرها بايد بتوانند سرمايه‌هاي مختلف را جذب کرده و خود را براي رقابتي‌تر شدن آماده کنند.

وي با بيان اينکه شهر اصفهان موقعيت توسعه با استفاده از تکنولوژي‌هاي روز را بدون تحت تأثير قرارگرفتن محيط‌زيست يا فضاهاي سبز دارد، مي‌افزايد: «گريگوري پرلمان» يکي از نظريه‌پردازان معتقد است «بايد جمعيتي که به عنوان ظرفيت‌هاي رسمي و غيررسمي به شهر افزوده مي‌شود، به خوبي استفاده کرد.»

دانشجوي دکتراي برنامه‌ريزي شهري مي‌گويد: شايد شهرهاي مياني يا شهرهاي کوچک به دليل آنکه مهاجر فرست هستند، رشد جمعيت کمتر داشته و يا حتي رشدي نداشته باشند، اما کلانشهرهايي همچون اصفهان با توجه به مهاجرپذير بودن با رشد جمعيت رو به رو است، نکته ديگر اينکه در اصفهان شرايط اشتغال و استانداردهاي زندگي نسبت به شهرهاي کوچک مطلوب‌تر است و همين موضوع در مهاجرت افراد تاثيرگذار  بوده و ايجاد جذابيت مي‌کند.

وي تصريح مي‌کند: مديريت شهري اصفهان از معدود مديريت‌هايي است که به صورت زيربنايي فعاليت کرده و در هر دوره از فعاليت، مديران فعاليت مديران قبلي را از نظر زيرساخت‌ها تکميل و اصفهان را تبديل به يک شهر بي‌نظير براي سکونت کرده‌اند.

    عدالت مکاني در ارائه خدمات

«عليرضا صادقيان» معاون برنامه‌ريزي و توسعه سرمايه انساني شهردار اصفهان در اين باره مي‌گويد: در خصوص وضعيت جمعيت با بيس سرشماري سال 1395 بايد اعلام کنيم سهم جمعيت مردان کلانشهر اصفهان 50.5 درصد و جمعيت زنان 49.5 درصد است يعني نيم درصد بين جمعيت مردان و زنان تفاوت آماري وجود دارد.

وي با بيان اينکه بر اساس آمار ميزان رشد جمعيت در مناطق شهر اصفهان به واسطه زادوولد و مهاجرت در حد متوسط است، تصريح مي‌کند: بيشترين رشد جمعيت شهر اصفهان در مناطق هفت، 13 و 15 پيش بيني شده، اما در بعضي از مناطق مثل منطقه پنج رشد جمعيت منفي بوده است.

معاون برنامه‌ريزي و توسعه سرمايه انساني شهردار اصفهان با تاکيد بر اينکه براساس سرشماري انجام شده سال 1395 در شهرستان اصفهان که شامل شهرهايي همچون کوهپايه، هرند، ورزنه و بهارستان است، بالاترين نرخ مهاجرت به داخل کلانشهر اصفهان انجام شده، ادامه مي‌دهد: بيشترين مهاجرتي که از داخل شهر اصفهان شده است غير از شهرهاي اطراف داخل شهرستان اصفهان که رتبه نخست را دارد، از کلانشهر اصفهان به شاهين شهر، سپس تهران و بعد به شهرستان‌هايي همچون لنجان و برخوار مهاجرت بوده است.

وي تصريح مي‌کند: بيشترين مهاجرتي که به اصفهان انجام شده، پس از شهرستان‌هاي اصفهان، از تهران بوده و افرادي که از خارج کشور به اصفهان مهاجرت کرده‌اند شامل مهاجران افغانستاني، عراقي يا سوري بوده‌اند.

صادقيان مي‌گويد: وقتي مهاجرت اتفاق مي‌افتد، افراد مهاجر فرهنگ‌ها و خرده فرهنگ‌هايي را به همراه مي‌آورند، از اين رو طبيعتاً يا جامعه پذيري اتفاق مي‌افتد و فرهنگ اصفهان را مي پذيرند و همچون اصفهاني‌ها مي‌شوند يا اينکه بخشي از فرهنگ اصفهان را تحت تأثير خود قرار مي‌دهند؛ به همين دليل يکي از موضوعاتي که در برنامه‌هاي آينده مورد توجه قرار گرفته آموزش فرهنگ خوب حاکم در اصفهان از جمله فرهنگ استفاده از وسايل حمل ونقل عمومي، همراهي و هم‌نشيني با همسايه‌ها، استفاده از اماکن عمومي همچون پارک‌ها، فضاي سبز، سينما و… به افراد مهاجري است که اصفهان را براي سکونت انتخاب کرده‌اند.

وي ادامه مي‌دهد: در حوزه ساخت و ساز سعي مي‌کنيم به سمت مناطق کمتر توسعه يافته برويم و عدالت مکاني را آرام آرام در ارائه خدمات ايجاد کنيم.

معاون برنامه‌ريزي و توسعه سرمايه انساني شهردار اصفهان با بيان اينکه عدالت مکاني در ارائه خدمات به شهروندان مورد توجه مديريت شهري اصفهان قرار گرفته است، مي‌گويد: توسعه فضاهاي سبز، فضاهاي ورزشي، فضاهاي فرهنگي و … با هدف گذاري به سمت مناطق کمترتوسعه يافته شهر اصفهان خواهد بود.

وي در پاسخ به اين سؤال که زيرساخت‌هاي شهر اصفهان جوابگوي چه ميزان جمعيت است؟ مي‌گويد: تمام تلاش خود را به کار گرفته‌ايم شرايطي ايجاد شود که بهترين خدمات را ارايه کنيم و در اين راستا مطالعاتي در حال انجام است که به زودي نتايج آن اطلاع رساني خواهد شد.