اصفهان ؛ 25 سال بعد

اصفهان نخستين شهري است که قرارداد برنامه جامع آن با رويکرد جديد توسط اداره راه و شهرسازي استان اصفهان منعقد شده و به تاييد وزارت راه و شهرسازي رسيده و در دستور کار شهرداري قرار گرفته است.  برنامه جامع شهر اصفهان براي نخستين بار در کشور و به صورت پايلوت در شهر اصفهان با رويکرد مشارکتي تدوين خواهد شد، بدان معنا که در تدوين اين برنامه، سهم‌داران يعني همه افراد و گروه‌هايي که چه مثبت و چه منفي به طور مستقيم يا غيرمستقيم از برنامه تاثير پذيرفته يا بر آن تاثير مي‌گذارند، دخيل و سهيم خواهند بود.

تهيه برنامه‌هاي جامع براي شهرها همواره روندي از بالا به پايين داشته و پس از تصويب برنامه‌ها مصوبات، در قالب دستورالعمل يا اسناد بالادستي به نهادهاي مرتبط و مراتب مياني و پايين‌تر براي اجرا ارسال مي‌شد، اما برنامه جامع شهر اصفهان، با رويکرد مشارکتي در نظر دارد با هم انديشي سهم‌داران شهر از همه طيف‌ها و لايه‌هاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي برنامه‌هايي را تدوين کند که قابليت اجرا در فضاي کنوني شهر و با در نظر گرفتن نيازهاي آينده را داشته باشد.

در نخستين گام بعد از انتخاب اصفهان به عنوان پايلوت اجراي اين برنامه، تفاهم‌نامه برنامه جامع شهر اصفهان با رويکرد نوين مشارکتي، در ابتداي سال 97 بين معاونت شهرسازي و معماري وزارت راه و شهرسازي، اداره کل راه و شهرسازي استان، شوراي شهر و شهرداري اصفهان منعقد شد.

     شوراي راهبري آفتي در روند تدوين برنامه جامع شهر

«سهراب مشهودي»، دبير گروه شهرسازي جامعه مهندسان مشاور ايران، شوراي راهبري را آفتي در روند تدوين طرح جامع شهر با رويکرد نوين مي‌داند و معتقد است«اگر شوراي راهبري قوي کار کند، مهندس مشاور به نقشه‌کِش شهر تبديل مي‌شود نه طراح طرح تفصيلي و با اين روال مشخص نيست مسئول طرح جامع، شوراي راهبري خواهد بود يا نهاد ديگري مسئول است؟»

وي مي‌گويد: به طور معمول عمر طرح‌هاي جامع 10 سال است و بايد پس از آن طرح تجديد نظر تهيه شود.

اين کارشناس ارشد شهرسازي و معماري ادامه مي‌دهد: آنچه در قرارداد تيپ 12 شرح خدمات شهرسازي کشور تعريف شده، ارايه شرح خدمات براي طرح‌هاي جامع بود نه براي تجديدنظرها، از اين رو مقرر شده در طرح‌هاي تجديد نظر شرح خدمات ديگري تهيه شود که البته اتفاق نيفتاد و در نتيجه تکرار مکرراتي انجام و باعث شد طرح‌هاي تجديد نظر به خوبي پيش نرود.

وي با بيان اينکه نظارت بر انجام طرح‌هاي تجديد نظر به وسيله مهندسان مشاور در پيوست قرارداد تيپ 12 مد نظر قرار گرفت که اين موضوع نيز محقق نشد، اظهار مي‌کند: موضوع ديگر اين بود که با تفويض اختيار به چند ارگان ديگر، مرحله تصميم‌گيري براي اجراي طرح‌ها فرايندي طولاني پيدا کرد، از اين رو اجراي طرح‌هاي تجديد نظر خروجي مفيدي به همراه نداشت.

مشهودي اضافه مي‌کند: کميته‌اي مشترک با وزارت راه و شهرسازي در جامعه مهندسان مشاور تشکيل شد و در نهايت طرح جامع شهر با رويکرد نوين مورد توجه قرار گرفت که به صورت پايلوت در اصفهان تجربه مي‌شود.

وي با بيان اينکه در طرح جامع شهر با رويکرد نوين مقرر شده بود نظر نهايي جامعه مهندسان مشاور اعلام شود، مي‌گويد: با توجه به اينکه بدون نظر نهايي جامعه مشاوران تدوين برنامه جامع در حال انجام است، از اين رو آنچه در حال انجام است با اشکالات زيادي همراه شده که مهمترين آن در هم‌ آميخته‌شدن طرح‌هاي جامع و تفصيلي است که امکان دارد يکديگر را مخدوش کند.

دبير گروه شهرسازي جامعه مهندسان مشاور ايران تصريح مي‌کند: طرح جامع بر خلاف طرح تفصيلي که طرحي محلي به شمار مي‌رود، يک طرح جامعيت‌دار است که ديدگاه ملي در آن اهميت دارد از اين رو بايد تفاوت‌هايي به لحاظ ديدگاه و نحوه تدوين آن وجود داشته باشد، اما آنچه در اصفهان اتفاق مي‌افتد که نتيجه اين ادغام است بيشتر نگاه محلي و تفصيلي دارد.

وي با انتقاد از اينکه در روند تدوين برنامه جامه شهر اصفهان با رويکرد نوين الزاماتي که بايد ديدگاه ملي داشته باشد، ناديده گرفته شده است، تاکيد مي‌کند: ادغام ديدگاه‌ها در خصوص طرح‌هاي جامع و تفصيلي مي‌تواند دردسرساز شود، اما اگر بتواند به موقع خود را جدا کرده و شفاف باشد که کداميک از نظرها و ديدگاه‌هاي گروه‌هاي مختلف در طرح جامع يا طرح تفصيلي به کار رود، نتايج بهتري به همراه خواهد داشت بنابراين بايد منتظر نتايج بررسي طرح پايلوت جامع با رويکرد نوين باشيم.

وي با اشاره به تشکيل نهاد شوراي راهبري در ساختار جديد تدوين برنامه جامع، ادامه مي‌دهد: شوراي راهبري رويکرد خوبي نيست، زيرا امکان دارد در مراودات راه و شهرسازي و شهرداري در شهرهاي بزرگ مؤثر باشد، اما طرح‌ها را به سمت پيشرفت حرکت نخواهد داد.

اين کارشناس ارشد شهرسازي و معماري با اشاره به چالش‌هاي تدوين برنامه جامع شهر اصفهان با رويکرد نوين، اظهار مي‌کند: نبايد ديدگاه طرح برنامه جامع با رويکرد نوين از طرح جامع و تفصيلي ادغام شود. مشهودي خاطرنشان مي‌کند: طرح جامع را 11 معاون وزير تصويب مي‌کنند و در حالي که به راحتي امکان اضافه شدن شهرداران و شوراها به آن وجود داشت، اين اقدام انجام نشد زيرا نگران بودند با اضافه شدن اين دو بخش، ديدگاه طرح محلي شود و ديدگاه ملي از بين برود، در حالي که براي طرح تفصيلي تنها پنج تصميم گيرنده وجود دارد که يکي از آنها شهردار است.

     آينده نگري شهر براي 25 سال آينده

«سيد احمد حسيني‌نيا»، معاون شهرسازي و معماري شهردار اصفهان نيز درباره برنامه جامع شهر اصفهان با رويکرد نوين اظهار مي‌کند: کلانشهر اصفهان از سوي وزارت راه و شهرسازي به عنوان پايلوت تهيه برنامه جامع انتخاب شد و اين برنامه سياست‌هاي کلي، استراتژي برنامه‌ريزي و آينده‌نگري شهر را تا 25 سال آينده برنامه‌ريزي مي‌کند.

وي تصريح مي‌کند: بر اساس دستور کار وزارتخانه راه و شهرسازي، تصميم بر اين است که در تهيه برنامه جامع يک رويکرد نوين دنبال شود.

معاون شهرسازي و معماري شهردار اصفهان مي‌گويد: رويکرد تدوين برنامه جامع شهر اصفهان، از پايين به بالا توأم با مشارکت ذي‌نفعان به خصوص شهروندان است که با تدوين آن به دنبال تعيين سياست‌هاي کلان توسعه شهر اصفهان در ابعاد مختلف اقتصادي، اجتماعي، زيست محيطي و… بر اساس مشارکت مردم و رسيدن به اجماع همگاني هستيم و به نوعي با تهيه اين برنامه جامع نظام برنامه ريزي شهري ايران دچار تغيير خواهد کرد.

وي با بيان اينکه اگر برنامه جامع در اصفهان خوب اجرا شود، مي‌تواند الگوي خوبي براي همه کشور باشد، ادامه مي‌دهد: با مشارکت شهروندان اين تجربه خوب که براي نخستين بار آغاز شده، مي‌تواند منجر به يک برنامه جامعي شود که اصفهان را در مسير توسعه پايدار قرار خواهد داد.

حسيني‌نيا اظهار مي‌کند: شهروندان بايد بتوانند در ارتقاء شهر خود در حوزه‌هاي مختلف فرهنگي، اجتماعي، زيست محيطي نقش داشته باشند و به طور کلي هر شهر بايد توان ارتقاء کيفيت زندگي شهروندان خود را داشته
باشد.

وي با بيان اينکه مشارکت فعال قشرهاي مختلف مردمي و گروه‌هاي ذي‌نفع در فرايند تدوين برنامه جامع شهر اصفهان با رويکرد نوين گامي مؤثر در تحقق اهداف توسعه شهري اصفهان است، مي‌گويد: فرآيند برنامه‌ريزي براي اين طرح شامل چهار مرحله کلان شناخت وضع موجود، تحليل يا ريشه‌يابي وضع موجود، آينده نگري و تجويز است؛ اين برنامه هم اکنون در مرحله توصيف و تحليل(تشخيص) است و در مهرماه سال‌جاري به پايان خواهد رسيد.